تراکنش‌ها، کارمزد و لایتنینگ
تأیید تراکنش چقدر طول می‌کشد و چند تأیید کافی است؟
شبکه طوری تنظیم شده که به طور میانگین حدود هر ده دقیقه یک بلاک ساخته شود. تراکنش شما با ورود به یک بلاک اولین تأیید را می‌گیرد و هر بلاک بعدی یک تأیید دیگر به آن اضافه می‌کند. اما این زمان ثابت نیست: بلاک بعدی ممکن است زودتر یا دیرتر برسد و تراکنش شما هم ممکن است در آن انتخاب نشود. بلاک و تأیید (انگلیسی)
مثال: در یک مدل آماری ساده با میانگین ده دقیقه، احتمال اینکه رسیدن بلاک بعدی بیش از حدود ۲۳ دقیقه طول بکشد نزدیک ۱۰ درصد است. این عدد دربارهٔ رسیدن بلاک است، نه ورود تراکنش شما به همان بلاک؛ کارمزد، وابستگی‌ها و انتخاب استخراج‌کننده هم اثر دارند.
چند تأیید کافی است؟ عدد ثابتی برای همه وجود ندارد؛ به مبلغ، خطر حمله، وضعیت شبکه و سیاست دریافت‌کننده بستگی دارد. هر صرافی خودش می‌گوید چند تأیید لازم دارد. تأیید بیشتر بازنویسی را سخت‌تر می‌کند، اما تضمین ریاضی مطلق نیست؛ بازسازمان‌دهی زنجیره می‌تواند وضعیت تأییدها را تغییر دهد.
کارمزد شبکه چگونه حساب می‌شود و چرا به اندازهٔ تراکنش بستگی دارد، نه به مبلغ؟
کارمزد شبکه را حجم داده‌های تراکنش تعیین می‌کند، نه مبلغی که می‌فرستید: هر تراکنش به نسبت جایی که در بلاک می‌گیرد کارمزد می‌دهد. نرخ کارمزد معمولاً به «ساتوشی بر بایت مجازی» (sat/vB) گفته می‌شود و کارمزد کل، اختلاف جمع ورودی‌ها و جمع خروجی‌های تراکنش است. ساختار تراکنش (انگلیسی)؛ قواعد وزن (انگلیسی)
مثال فرضی: تراکنشی با اندازهٔ ۲۰۰ بایت مجازی و نرخ ۵ ساتوشی بر بایت مجازی، ۱٬۰۰۰ ساتوشی کارمزد دارد، چه مبلغ کمی بفرستد چه مبلغ زیادی.
مبلغ فقط غیرمستقیم اثر دارد: اگر کیف پول برای پرداخت مبلغ بزرگ‌تر ورودی‌های بیشتری جمع کند، تراکنش بزرگ‌تر و کارمزد بیشتر می‌شود. اندازهٔ مجازی هم از وزن تراکنش به دست می‌آید و با تعداد بایت‌های کامل برابر نیست.
نرخ پیشنهادی کیف پول یک برآورد است، نه رزرو جا در بلاک. به واحد هم دقت کنید: بعضی ابزارها نرخ را با BTC/kvB نشان می‌دهند. کارمزد برداشت صرافی هم هزینهٔ خدمت خود صرافی است و ممکن است با کارمزدی که روی زنجیره ثبت می‌شود فرق داشته باشد.
تراکنشم ساعت‌هاست تأیید نشده؛ چه کنم؟
اول روشن کنید تراکنش در چه وضعیتی است: واقعاً منتشر شده، با تراکنش دیگری جایگزین شده، در مم‌پول دیده می‌شود، یا فقط درخواست برداشت در صرافی ثبت شده است. همیشه کارمزد کم مقصر نیست؛ ممکن است امضا ناقص باشد، صرافی هنوز تراکنش را نفرستاده باشد یا برنامه گزارش دیگری نشان دهد.
اگر تراکنش منتشر شده و هنوز تأیید نشده، این راه‌ها هست:
- جایگزینی با کارمزد بیشتر: کیف پول نسخهٔ تازه‌ای از تراکنش با همان ورودی‌ها و کارمزد بیشتر می‌سازد و دوباره امضا می‌کند. پذیرفته‌شدنش به سیاست گره‌ها و توان کیف پول بستگی دارد. علامت جایگزینی در تراکنش اول همه‌جا شرط نیست؛ بیت‌کوین کور ۲۸ جایگزینی کامل را پیش‌فرض کرد. یادداشت انتشار (انگلیسی)
- پرداخت کارمزد والد با فرزند: اگر یکی از خروجی‌های تراکنش گیرکرده در اختیار شماست، با خرج آن تراکنش «فرزندی» با کارمزد بالا می‌سازید تا نرخ مجموع دو تراکنش بالا برود. داشتن شناسهٔ تراکنش کافی نیست؛ باید آن خروجی را کنترل کنید و گره‌ها مجموعه را بپذیرند. والد و فرزند
- انتظار و پیگیری: ممکن است شرایط بهتر شود، اما هیچ موعد تضمین‌شده‌ای برای تأیید یا حذف وجود ندارد.
حذف تراکنش از مم‌پول یعنی لغو قطعی یا بازگشت پول پس از دو هفته نیست. تا وضعیت روشن نشده، پرداخت جداگانهٔ دیگری نفرستید؛ ممکن است هر دو تأیید شوند. اگر سراغ سرویس «شتاب‌دهنده» رفتید، سازوکار و شرایط همان سرویس را بررسی کنید.
بیت‌کوین کور ۲۸ جایگزینی کامل را پیش‌فرض کرد و نسخهٔ ۲۹ گزینهٔ mempoolfullrbf را حذف کرد. این‌ها سیاست پذیرش گره‌اند؛ اینکه کیف پول شما بتواند جایگزین بسازد و امضا کند، موضوع جداگانه‌ای است. انتشار نسخهٔ ۲۸ (انگلیسی)؛ انتشار نسخهٔ ۲۹ (انگلیسی)
آیا می‌توان تراکنش را لغو یا برگرداند؟
پس از تأیید، نه؛ پیش از تأیید، گاهی. بیت‌کوین فرمان سراسری «حذف تراکنش» ندارد. تا تراکنش تأیید نشده، کیف پول ممکن است بتواند تراکنش رقیبی با همان ورودی‌ها بسازد، مثلاً پول را به خود فرستنده برگرداند؛ اما این یک رقابت برای تأیید است و موفقیتش تضمینی ندارد. دکمهٔ «لغو» همهٔ نسخه‌ها را از شبکه پاک نمی‌کند. جایگزینی و سیاست (انگلیسی)؛ جایگزینی کامل در کور (انگلیسی)
پس از تأیید، پول فقط وقتی برمی‌گردد که گیرنده تراکنش تازه‌ای به شما بفرستد؛ سابقهٔ قبلی پاک نمی‌شود. حکم دادگاه هم ممکن است گیرنده را به پس‌دادن یا جبران وادار کند، اما زنجیره را پاک نمی‌کند. بازسازمان‌دهی احتمالی زنجیره هم حقی برای لغو پرداخت به کاربر نمی‌دهد.
اگر خودتان باید پولی را برگردانید، مقصد را از کسی که حق دریافت دارد بپرسید. برگرداندن خودکار به یکی از آدرس‌های ورودی ممکن است اشتباه باشد، چون شاید پرداخت از یک متولی یا ساختاری چندطرفه آمده باشد. جابه‌جایی میان دو حساب در یک صرافی هم ممکن است فقط تغییری در دفتر خود صرافی باشد و قواعد برگشتش با تراکنش روی زنجیره فرق کند. پردازش بازپرداخت (انگلیسی)
اگر به آدرس اشتباه یا از شبکهٔ اشتباه بفرستم چه می‌شود؟
نتیجه به نوع اشتباه بستگی دارد و پول همیشه برنمی‌گردد. سه حالت را جدا کنید:
آدرس با قالب نادرست: کیف پول معمولاً خطای ساختاری یا جمع کنترلی را می‌گیرد و تراکنش را نمی‌سازد. این حفاظت بسیاری از غلط‌های رونویسی را می‌گیرد، اما نمی‌گوید آدرس مال چه کسی است. قالب آدرس (انگلیسی)
آدرس معتبر، ولی مقصد ناخواسته: پول به آدرسی رفته که در اختیار شما نیست. برگشتش به این بستگی دارد که چه کسی آن را کنترل می‌کند، آیا همکاری می‌کند و تراکنش در چه وضعیتی است؛ تضمینی وجود ندارد. آدرس مهاجم هم می‌تواند کاملاً معتبر باشد.
دارایی یا شبکهٔ ناسازگار: توکنی که در شبکهٔ دیگری نمایندهٔ بیت‌کوین است با بیت‌کوین اصلی یکی نیست. نمی‌شود فرض کرد صرافی مقصد حتماً کلید لازم را دارد یا وارد کردن همان عبارت بازیابی در کیف پول دیگری حتماً مشکل را حل می‌کند؛ مسیر کلید، قرارداد و نوع آدرس هم مهم‌اند. دارایی نماینده
برای پیگیری، شبکه، نوع دارایی، شناسهٔ تراکنش و مقصد را مشخص کنید و از راه رسمی خدمت مقصد کمک بخواهید. عبارت بازیابی اصلی را در هیچ ابزار «نجات» ناشناخته‌ای وارد نکنید. در لایهٔ پایهٔ بیت‌کوین، آدرس دریافت «ممو» ندارد، اما یک خدمت ممکن است شناسهٔ داخلی جداگانه‌ای بخواهد؛ این درخواست به‌خودی‌خود نشانهٔ شبکهٔ اشتباه نیست.
چرا آدرس دریافت کیف پولم هر بار عوض می‌شود و چرا نباید از یک آدرس دوباره استفاده کرد؟
کیف پول آدرس را عوض می‌کند تا پرداخت‌های شما کمتر به هم ربط داده شوند. در بسیاری از کیف پول‌ها، آدرس تازه از اطلاعات همان کیف پول ساخته می‌شود و آدرس قبلی هم معتبر می‌ماند؛ تا وقتی کلیدها و تنظیمات کیف پول را دارید، پول‌های رسیده به آن را پیدا و خرج می‌کنید. مشتق‌سازی کلید (انگلیسی)
مثلاً اگر همیشه یک آدرس را به همه بدهید، هر کس آن را ببیند همهٔ پرداخت‌های آن را کنار هم می‌بیند. آدرس تازه این پیوند ساده را کم می‌کند، ولی مبلغ‌ها و تاریخچه را پنهان نمی‌کند: خرج هم‌زمان چند ورودی، اطلاعات صرافی، پرس‌وجوهای کیف پول یا افشای کلید عمومی توسعه‌یافته همچنان می‌توانند فعالیت‌ها را به هم وصل کنند. محدودیت‌های حریم خصوصی (انگلیسی)
دربارهٔ کوانتوم هم نوع خروجی مهم است: بعضی قالب‌ها کلید عمومی را هنگام خرج آشکار می‌کنند و تپ‌روت کلید خروجی را از آغاز در خود دارد. پس آدرس تازه برای هر دریافت، محافظت کامل در برابر تهدیدهای کوانتومی نیست. آدرس‌ها و تنظیمات را دستی تغییر ندهید؛ به قابلیت‌های کیف پول و مستندات آن تکیه کنید.
تراکنش را کجا و چگونه دنبال کنم؟
شناسهٔ تراکنش (txid) را در یک کاوشگر بلاک یا گرهٔ خودتان جست‌وجو کنید و همراهش شبکه، خروجی مقصد و مبلغ مورد انتظار را بررسی کنید. شناسه به‌تنهایی نمی‌گوید کدام خروجی مال شماست، چون یک تراکنش می‌تواند چند پرداخت و باقی‌مانده داشته باشد. ساختار و ارجاع خروجی (انگلیسی)
کاوشگر بلاک گزارش یک خدمت است: ممکن است تراکنش تأییدنشده یا جایگزین‌شده را ندیده باشد و دو کاوشگر هم ممکن است به یک منبع تکیه کنند. گرهٔ شخصی امکان بررسی مستقل بیشتری می‌دهد، به شرطی که همگام و درست اجرا شده باشد. وضعیت زنجیره (انگلیسی)
تصویر رسید فقط گزارش گذشتهٔ یک صفحه است و برای اثبات دریافت کافی نیست. اگر صرافی شناسه‌ای نشان نمی‌دهد، معنایش لزوماً منتشر نشدن تراکنش نیست؛ وضعیت را از خود صرافی بپرسید. «تأییدنشده» یعنی تراکنش هنوز در بلاک نیست و خطر و محدودیت‌های خودش را دارد. برای پیگیری به کلید خصوصی یا عبارت بازیابی نیاز ندارید؛ جست‌وجوی شناسه در یک خدمت هم ردی از شما نزد آن خدمت می‌گذارد.
«داست» چیست و چرا کیف پولم بعضی مقادیر را خرج نمی‌کند؟
«داست» یا غبار خروجی بسیار کوچکی است که مبلغش از آستانهٔ سیاست گره کمتر است؛ این آستانه به نوع خروجی و تنظیمات سیاست بستگی دارد. کیف پول ممکن است مقدار کوچکی را به دلیل دیگری هم خرج نکند: با نرخ کارمزد فعلی، خرج‌کردنش بیشتر از ارزشش هزینه دارد (خروجی غیراقتصادی). این دو مفهوم جدا هستند. محاسبهٔ آستانه در کد کور (انگلیسی)
تراکنشی ممکن است از نظر قواعد شبکه معتبر باشد ولی یک گره طبق سیاست خودش آن را به مم‌پول راه ندهد. پس شبکه خروجی‌های کوچک را نامعتبر نمی‌داند و حداقل مبلغ همیشگی هم ندارد.
اگر مقدار کوچک ناخواسته‌ای دریافت کردید، فرستنده با آن اختیاری بر دارایی شما پیدا نمی‌کند. اما اگر آن را همراه خروجی‌های دیگر خرج کنید، ممکن است ارتباط میان آن‌ها آشکار شود. اگر کیف پولتان برچسب‌گذاری و کنترل خروجی دارد، با آن آگاهانه‌تر تصمیم بگیرید؛ هر دریافت کوچکی هم حمله نیست.
شبکهٔ لایتنینگ چیست و آیا در ایران کاربرد دارد؟
شبکهٔ لایتنینگ لایه‌ای روی بیت‌کوین است که پرداخت‌ها را از راه کانال‌هایی میان کاربران جابه‌جا می‌کند، بدون اینکه هر پرداخت جداگانه روی زنجیره ثبت شود. طرفین هر کانال وضعیت امضاشدهٔ موجودی را به‌روز می‌کنند؛ باز کردن و بستن کانال و رسیدگی به اختلاف همچنان به زنجیرهٔ بیت‌کوین وابسته است. مدیریت کانال (انگلیسی)
سرعت و هزینه به مسیر پرداخت، کارمزد خدمات، نقدینگی و نوع کیف پول بستگی دارد. برای دریافت، ظرفیت کل کانال کافی نیست؛ موجودی سمت مقابل و محدودیت‌های کانال تعیین‌کننده‌اند. کیف پول لایتنینگ هم ممکن است امانی، خودامانی یا وابسته به خدمات کمکی باشد؛ نام لایتنینگ نوع اختیار را نشان نمی‌دهد.
برای نگهداری کانال، دادهٔ وضعیت، نظارت و مهلت تسویه مهم‌اند. عبارت بازیابی معمولی همیشه همهٔ اطلاعات لازم را برنمی‌گرداند؛ پشتیبان ایستای بعضی پیاده‌سازی‌ها فقط برای پس‌گرفتن پول از راه بستن کانال است، نه ادامهٔ همان کانال. بازیابی LND (انگلیسی)
کاربرد آن در ایران به امکان اتصال، شرایط خدمات و مقررات پرداخت بستگی دارد و باید جدا بررسی شود؛ این متن دربارهٔ میزان پذیرش امروز یا دسترسی به محصول خاصی چیزی را تأیید نمی‌کند.
آیا بیت‌کوین کند و گران است؟ چرا آن را با ویزا مقایسه می‌کنند؟
پاسخ به این بستگی دارد که چه چیزی را با چه چیزی مقایسه کنید. مقایسهٔ «تراکنش در ثانیه» با ویزا کامل نیست، چون یک تراکنش بیت‌کوین می‌تواند چند پرداخت را با هم جابه‌جا کند و تأیید روی زنجیره با سازوکار اعتراض و برگشت در شبکهٔ کارت یکی نیست. اول روشن کنید چه شمرده می‌شود: درخواست پرداخت، تغییر دفتر یک متولی، تراکنش روی زنجیره، یا تسویهٔ نهایی؟
ظرفیت لایهٔ پایه با وزن و ساختار تراکنش‌ها محدود می‌شود، نه با عدد ثابتی از پرداخت در ثانیه. حفظ این امکان که هر کس بتواند همه‌چیز را مستقل بررسی کند هم هزینهٔ پهنای باند، پردازش و نگهداری داده دارد. قواعد وزن (انگلیسی)؛ اجرای گره (انگلیسی)
لایه‌های دیگر، مانند شبکهٔ لایتنینگ، می‌توانند تعداد پرداخت‌هایی را که روی زنجیره ثبت می‌شوند کم کنند، اما وابستگی‌های تازه‌ای مثل نقدینگی، وضعیت کانال، متولی یا حق خروج می‌آورند. برای مقایسهٔ منصفانه، کاربرد، مدل اعتماد، هزینهٔ عادی و هزینهٔ خروج در شرایط بحرانی را کنار هم بگذارید.
چرا کارمزدها گاهی ناگهان چند برابر می‌شود؟
چون جای تراکنش‌ها در هر بلاک محدود است و وقتی ناگهان افراد زیادی هم‌زمان تراکنش می‌فرستند، برای ورود به بلاک رقابت می‌کنند و کارمزد بالا می‌رود. افزایش هم‌زمان برداشت، جابه‌جایی دارایی، تسویهٔ قراردادها یا تقاضا برای ثبت داده می‌تواند چنین رقابتی بسازد. برای اینکه بگویید یک جهش خاص علت مشخصی داشته، دادهٔ همان دوره لازم است؛ تیتر خبر کافی نیست.
تخمین کارمزد کیف پول بر پایهٔ مشاهدات گذشته است و ممکن است تغییر تقاضا پس از ارسال را پیش‌بینی نکند. محدودیت‌های پذیرش و بازپخش تراکنش در گره‌ها هم با قواعد اعتبار بلاک یکی نیستند. تخمین کارمزد (انگلیسی)؛ سیاست و اجماع (انگلیسی)
برای تصمیم، ببینید پرداخت واقعاً چقدر عجله دارد، تراکنش چه اندازه‌ای دارد، چه ورودی‌هایی انتخاب شده و آیا بعداً می‌توانید کارمزد را بالا ببرید. آخر هفته یا نوع خاصی از آدرس، کارمزد پایین را تضمین نمی‌کند. کارمزد پایین امروز هم یکی‌کردن خروجی‌ها را رایگان یا بی‌اثر بر حریم خصوصی نمی‌کند.