مالیات
دامنهٔ این بخش: توضیح آموزشی بر پایهٔ اسناد نامبرده تا ۲۶ شهریور ۱۴۰۵. میان متن مقرره، تفسیر حقوقی و اجرای عملی تفاوت وجود دارد؛ این پاسخها مجوز فعالیت یا نظر حقوقی دربارهٔ پروندهٔ شخصی نیستند.
آیا سود بیتکوین در ایران مشمول مالیات است؟
قانون، رمزدارایی را در دامنه آورده است؛ اما «هر فروش بیتکوین یک مالیات ثابت بر سود دارد» نتیجهٔ درست نیست. مادهٔ ۱۲ قانون مالیات بر سوداگری و سفتهبازی، مادهٔ ۴۶ جدید را به قانون مالیاتهای مستقیم اضافه میکند. بند ۵ مادهٔ ۴۶، رمزدارایی، رمزپول و رمزارز را نام میبرد و رمزریال را مستثنا میکند. بحث این ماده دربارهٔ اشخاص غیرتجاری است. بازنشر قانون؛ مادهٔ ۱۲ و مادهٔ ۴۶ الحاقی
چهار نکتهٔ متن باید با هم خوانده شوند:
موضوع آنچه در متن آمده است اشتباهی که باید از آن پرهیز کرد اصل شمول رمزدارایی در بند ۵ مادهٔ ۴۶ آمده است. «چون بیتکوین پول رسمی نیست، هیچ حکم مالیاتی ندارد.» طرف معامله تبصرهٔ ۵ برای فروش توسط شخص غیرتجاری به اشخاص تعریفشده در اجزای ۳ و ۴ بند «ث» مادهٔ ۱۶ مکرر، معافیتِ همین فصل را پیشبینی میکند. «هر خریدوفروش در هر صرافی، از همهٔ مالیاتها معاف است.» فروش به سایر اشخاص همان تبصره، کل درآمد یا وجوه دریافتیِ انتقال را به مالیات موضوع فصل ششم باب سوم ارجاع میدهد؛ نه صرفاً اختلاف قیمت خرید و فروش. «در همهٔ مسیرها فقط سود خالص مشمول است.» شرط آغاز اخذ مالیات تبصرهٔ ۳، اخذ مالیاتِ این فصل را به استقرار بستر اجرایی مربوط مشروط میکند. «تاریخ تصویب، خودبهخود روز شروع وصول برای همهٔ معاملات است.» متن بند ۵ و تبصرههای ۳ و ۵ مادهٔ ۴۶
منبع حاضر، بازنشر متن قانون همراه با تصویر سند است؛ برای تعیین تکلیف شخصی باید با متن رسمیِ معتبر، اصلاحات، وضعیت بستر اجرایی و هویت قانونیِ طرف معامله تطبیق شود. از این توضیح نه نرخ ثابت استخراج میشود، نه معافیت عمومی و نه ادعای نبود تکالیف مالیاتیِ دیگر.
از چه زمانی اجرا میشود و الان باید چه کنم؟
تصویب قانون، لازمالاجراشدن ماده و آغاز اخذ مالیات سه تاریخ لزوماً یکسان نیستند. تبصرهٔ ۳ مادهٔ ۴۶ الحاقی، اخذ مالیاتِ فصل مربوط را به استقرار بستر اجرایی مادهٔ ۱۶ مکرر قانون پایانههای فروشگاهی و سامانهٔ مؤدیان وابسته میکند. بازنشر قانون
خود مادهٔ ۱۶ مکرر برای استقرار بستر، مهلت حداکثر بیست ماه از لازمالاجراشدن آن ماده تعیین میکند. تبصرهٔ ۱۱ آن نیز استقرار را به تخصیص کارپوشهٔ غیرتجاری و زیرساخت صدور صورتحساب پیوند میدهد و اعلام عمومی از طریق روزنامهٔ رسمی و درگاههای الکترونیکی را پیشبینی میکند. مادهٔ ۲۸ قانون هم دربارهٔ شروع برخی تکالیف صورتحساب حکم جدا دارد. بنابراین یک عبارت «بیست ماه» را نمیتوان بدون مشخصکردن ماده و مبدأ، به یک تاریخ عمومی برای همهٔ مالیاتها تبدیل کرد. مادهٔ ۸ قانون و مادهٔ ۱۶ مکرر الحاقی؛ مادهٔ ۲۸
در منابع بررسیشده تا ۲۶ شهریور ۱۴۰۵، اعلام رسمیِ کافی برای تعیین آغاز وصولِ این فصل در همهٔ وضعیتهای معاملات رمزارزی احراز نشده است. این محدودیتِ بررسی، اعلام تعلیق قانون یا تأییدِ نداشتن هیچ تکلیف مالیاتی نیست.
کار عملیِ کمریسک این است که مدارک خرید، فروش، کارمزد و انتقالهای میان حسابهای خود را حفظ کنید و برای نوع فعالیت و شخصیت مالیاتی خود، اطلاعیهٔ رسمی و موعدهای مربوط را پیگیری کنید. تاریخ راهاندازی یک سامانه، موعد اظهار و موعد پرداخت را یکسان فرض نکنید. فهرست مدارک پیشنهادی
چه سوابقی نگه دارم؟
سوابق باید اجازه دهند رابطهٔ اقتصادی هر جابهجایی بازسازی شود، نه فقط اینکه عددی وارد یا خارج شده است. الگوی زیر یک پیشنهاد برای نظمدادن به مدارک است؛ جای الزامات رسمی صورتحساب یا دفاتر را نمیگیرد.
چه چیزی ثبت شود؟ چرا مفید است؟ تاریخ، ساعت و منطقهٔ زمانی؛ نام خدمت و شناسهٔ سفارش برای تطبیق گزارشهای چند سامانه نوع رویداد: خرید، فروش، انتقال میان کیف پولهای خود، دستمزد، هدیه یا بازپرداخت تا هر جابهجایی خودکار فروش یا سود فرض نشود دارایی، شبکه و مقدار دقیق؛ مبلغ ریالی یا تومانی با واحد روشن برای جلوگیری از اشتباه دارایی و خطای دهبرابری واحد کارمزد معامله، برداشت و شبکه، هرکدام با واحد و مدرک خود برای تفکیک هزینهها و جلوگیری از دوبارهشماری شناسهٔ تراکنش و خروجی مرتبط؛ رسید خدمت و مدرک بانکی برای پیوند رخداد زنجیرهای به رابطهٔ خارج از زنجیره مبنای ارزشگذاری و منبع نرخ در همان زمان، در صورت نیاز برای بازتولید محاسبه، نه استفادهٔ ناموجه از نرخ امروز مثال: انتقال از کیف پول شخصی به کیف پول شخصی دیگر ممکن است مالک را عوض نکرده باشد؛ صرف دیدن یک تراکنش روی زنجیره قصد و نوع قرارداد را ثابت نمیکند. برچسب روشن و مدارک مرتبط به توضیح این تفاوت کمک میکنند. دادهٔ تراکنش و حدود آن
نسخهٔ سوابق را به حساب آنلاینِ واحد وابسته نکنید و محرمانگی آنها را حفظ کنید. عبارت بازیابی و کلید خصوصی جزو پروندهٔ حسابداری نیستند. برای اثبات یک دریافت معمول، آنها را به حسابدار، پشتیبانی یا ابزار گزارشگیری ندهید.
درآمد استخراج یا کسبوکار رمزارزی چگونه مالیات میدهد؟
دریافت بیتکوین بابت کار، فروش داراییِ قبلاً خریداریشده و فروش محصول استخراج، از نظر اقتصادی رویدادهای یکسانی نیستند. برای تحلیل مالیاتی هم باید ماهیت شخص، فعالیت، دریافت و انتقال بعدی جدا شود؛ استفاده از یک دارایی مشترک، همهٔ این رویدادها را به یک عنوان تبدیل نمیکند.
برای نمونهٔ فرضی، کسبوکاری بابت خدمت بیتکوین میگیرد و مدتی بعد آن را منتقل میکند. پرونده باید قرارداد خدمت، زمان و مقدار دریافت، شیوهٔ ارزشگذاری و انتقال بعدی را جدا نشان دهد. اینکه در هر مرحله کدام حکم، معافیت یا روش محاسبه اعمال میشود، نیازمند تطبیق حقوقی است.
چارچوب این مجموعه برای تعیین تکلیف مالیاتی همهٔ ترکیبهای کسبوکار و استخراج کافی نیست. برای فعالیت حرفهای، بهویژه وقتی دارایی میان حساب شخصی و شرکتی جابهجا میشود، روش ثبت و مستندات را پیش از انباشتهشدن معاملات با مشاور مالیاتی مشخص کنید.