بازار ایران: واحدها، قیمت و صرافی‌ها
قیمت بیت‌کوین در ایران به تومان است یا ریال، و چرا این پرسش این‌قدر مهم است؟
بیت‌نودال همهٔ قیمت‌های بازار ایران را به تومان نشان می‌دهد. هر تومان ۱۰ ریال است؛ پس ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال همان ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان است. اگر جای دیگری عددی ده برابر دیدید، احتمالاً ریال است.
این پرسش مهم است، چون اگر قیمتی به ریال با قیمتی به تومان مقایسه شود، اختلافی ده‌برابری پیدا می‌شود که واقعی نیست. منبع‌ها واحد را یکسان گزارش نمی‌کنند و نمادهایی مانند IRT و IRR هم همیشه یک معنا ندارند؛ حتی یک صرافی ممکن است دفتر سفارش را به ریال و تاریخچهٔ قیمت را به تومان بدهد. برای همین، بیت‌نودال واحد هر منبع را جداگانه بررسی و آزمایش کرده و همهٔ عددها را پیش از هر مقایسه یا محاسبهٔ اختلاف قیمت به یک واحد مشترک می‌برد و قیمت‌های بازار ایران را به تومان نشان می‌دهد.
روش هر منبع در صفحهٔ «روش محاسبه» آمده است.
قیمت تومانی بیت‌کوین در ایران چگونه شکل می‌گیرد؟
قیمت تومانی بیت‌کوین از سفارش‌های خرید و فروشِ خود صرافی‌های ایرانی به دست می‌آید. اما این قیمت به سه چیز گره خورده است: قیمت جهانی بیت‌کوین، نرخ دلار یا تتر به تومان، و اختلافی که بازار داخلی با جهان دارد.
به زبان ساده: قیمت جهانی بیت‌کوین به تتر ضرب در قیمت تتر به تومان، یا قیمت جهانی آن به دلار ضرب در نرخ دلار به تومان، تقریباً قیمت تومانی را می‌دهد:
BTC/USDT × USDT/TMN ≈ BTC/TMN
BTC/USD × USD/TMN ≈ BTC/TMN
این دو راه همیشه یک عدد نمی‌دهند: قیمت تتر به تومان با دلار نقدی برابر نیست و یک تتر هم همیشه دقیقاً یک دلار نیست. نرخ رسمی، نرخ نقدی و نرخی که برای یک معاملهٔ واقعی به دست می‌آید هم ممکن است با هم فرق کنند. هزینهٔ انتقال، تأخیر، محدودیت برداشت و کمبود نقدینگی هم نمی‌گذارند این رابطه‌ها دقیق برقرار باشند.
پس قیمت داخلی ممکن است با تغییر هر یک از این سه حرکت کند. از حرکت یک قیمت، بدون دیدن بقیهٔ اجزا، نمی‌توان علتی مانند «خروج سرمایه» را قطعی دانست.
اختلاف قیمت ایران و جهان (پرمیوم) چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟
اختلاف قیمت ایران و جهان (پرمیوم) می‌گوید بیت‌کوین در صرافی‌های ایران چند درصد گران‌تر یا ارزان‌تر از بازار جهانی است. بیت‌نودال برای آن، قیمت تومانی بیت‌کوین در صرافی‌های ایرانی را با قیمت دلاری آن در بازارهای جهانی ضرب در نرخ دلار آزاد مقایسه می‌کند و اختلاف را به درصد نشان می‌دهد.
مثال فرضی: قیمت جهانی ضرب در نرخ دلار ۱۰ میلیارد تومان می‌شود و قیمت داخلی ۱۰٫۲ میلیارد تومان است؛ اختلاف قیمت ایران و جهان ۲ درصد است. همین محاسبه به شکل فرمول:
Premium (%) = 100 × [P(BTC/TMN) ÷ (P(BTC/USD) × FX(USD/TMN)) − 1]
نرخ دلار باید از منبعی جدا از خود قیمت‌های بیت‌کوین بیاید؛ اگر نرخ را از تقسیم همین دو قیمت بسازیم، اختلاف همیشه صفر می‌شود. برای همین بیت‌نودال نرخ دلار آزاد را از منبعی جدا می‌خواند و اگر این نرخ یا قیمت‌ها تازه نباشند، عدد اختلاف را نشان نمی‌دهد. دو عدد مقایسه‌شده هم باید از یک نوع باشند: اگر قیمت خرید یک بازار با قیمت فروش بازار دیگر مقایسه شود، بخشی از اختلاف فقط فاصلهٔ خرید و فروش (اسپرد) است. دلار و تتر هم یکی نیستند.
اختلاف مثبت یا منفی یک علت واحد ندارد و سود تضمینی هم نیست؛ هزینه، محدودیت انتقال، نقدینگی، ریسک واسطه یا خطای داده هم در آن اثر دارند. سودی که واقعاً به دست می‌آید فقط با قیمت‌های قابل‌معامله، هزینه‌ها و امکان واقعی تسویه معلوم می‌شود.
چرا صرافی‌های مختلف ایرانی قیمت‌های متفاوتی دارند؟
چون هر صرافی بازار جداگانه‌ای با سفارش‌ها و مشتریان خودش است، و جابه‌جا کردن بیت‌کوین یا پول میان صرافی‌ها نه فوری است و نه بی‌هزینه. برای مثال، اگر در یک صرافی سفارش فروشِ نزدیک به قیمت کم باشد، همان خرید آنجا گران‌تر تمام می‌شود؛ و چون انتقال میان دو صرافی زمان و هزینه دارد، این اختلاف ممکن است مدتی بماند.
پیش از مقایسه، مطمئن شوید واحد، جفت‌ارز، زمان داده و نوع قیمت یکی است. آخرین معاملهٔ یک ساعت پیش در یک صرافی با بهترین سفارش فروشِ همین لحظه در صرافی دیگر قابل مقایسه نیست؛ اختلافی که از دادهٔ ناهمخوان می‌آید با اختلاف واقعی بازار فرق دارد.
اگر قیمت خرید در یک صرافی از قیمت فروش در صرافی دیگر بالاتر باشد، این سود بی‌خطر نیست. اجرای هر دو سفارش، انتقال، برداشت و تبدیل ممکن است با تأخیر یا محدودیت روبه‌رو شود و یکی از قیمت‌ها شاید فقط برای مقدار کمی در دسترس باشد. برای داوری، مبلغ و عمق هر دو سمت لازم است.
میانگین قیمت خرید با یک مبلغ مشخص چگونه محاسبه می‌شود؟
با یک مبلغ مشخص، معمولاً همه‌اش را با ارزان‌ترین قیمت دفتر سفارش نمی‌خرید: ارزان‌ترین سفارش‌ها مقدار محدودی دارند و بقیهٔ پول به سفارش‌های گران‌تر می‌رسد. برای همین بیت‌نودال در هر صرافی سفارش‌های فروش را از ارزان به گران پیش می‌رود تا مبلغ تمام شود، و میانگین قیمتِ همین مبلغ را نشان می‌دهد. اگر سفارش‌های دفتر برای کل مبلغ کافی نباشد، کمبود را می‌گوید و برای بخشی که در دفتر نیست قیمتی نمی‌سازد.
مثال فرضی: ۶۰ میلیون تومان بودجه دارید. در قیمت ۱۰ میلیارد تومان برای هر بیت‌کوین، فقط ۰٫۰۰۴ بیت‌کوین موجود است؛ این پله ۴۰ میلیون تومان مصرف می‌کند. ۲۰ میلیون باقی‌مانده در پلهٔ ۱۲ میلیاردی، پیش از گردکردن، حدود ۰٫۰۰۱۶۶۶۶۶۷ بیت‌کوین می‌خرد. مقدار کل حدود ۰٫۰۰۵۶۶۶۶۶۷ و میانگین قیمت حدود ۱۰٫۵۸۸ میلیارد تومان است، نه ۱۰ میلیارد.
این میانگین، اثر رفتن به پله‌های گران‌تر (لغزش) را خودش دارد؛ اگر لغزش را دوباره به هزینه اضافه کنید، آن را دو بار شمرده‌اید. کارمزد معامله و برداشت، حداقل اندازهٔ سفارش و گردکردن مقدار جدا حساب می‌شوند؛ قیمت‌های بیت‌نودال پیش از کارمزد است. سفارش‌هایی هم که امروز در دفتر دیده می‌شوند، تعهد صرافی برای اجرای بعدی نیستند.
دفتر سفارش، فاصلهٔ خرید و فروش (اسپرد) و عمق بازار یعنی چه؟
دفتر سفارش فهرست سفارش‌های خرید و فروشی است که در یک صرافی منتظر اجرا هستند. بهترین سفارش خرید بالاترین قیمتی است که خریداران پیشنهاد داده‌اند و بهترین سفارش فروش پایین‌ترین قیمتی است که فروشندگان می‌خواهند. خرید فوری از سفارش‌های فروش انجام می‌شود و فروش فوری به سفارش‌های خرید.
فاصلهٔ خرید و فروش (اسپرد) فاصلهٔ این دو قیمت است. مثال فرضی: بهترین سفارش خرید ۹۹ و بهترین سفارش فروش ۱۰۱ است؛ فاصله ۲ واحد و نسبت آن به میان‌قیمت ۱۰۰، برابر ۲ درصد است. خرید در ۱۰۱ و فروش فوری در ۹۹، بدون هزینه‌های دیگر، حدود ۱٫۹۸ درصد از مبلغ پرداخت‌شده را از بین می‌برد. تفاوت این دو درصد از این است که یکی بر میان‌قیمت و دیگری بر مبلغ پرداخت‌شده تقسیم شده است.
عمق بازار می‌گوید در هر سطح قیمت چه مقدار سفارش دیده می‌شود. سفارش بزرگ ممکن است چند پله را مصرف کند و قیمت میانگین بدتری بگیرد. سفارش‌ها ممکن است پیش از اجرای سفارش شما تغییر کنند یا لغو شوند؛ پس تصویر دفتر تضمین اجرا نیست. دفترهای چند صرافی را هم نمی‌توان یک دفتر واحد دانست، چون هر صرافی حساب و کارمزد خودش را دارد.
حجم معاملات ۲۴ ساعت چه می‌گوید و چه نمی‌گوید؟
حجم ۲۴ ساعت می‌گوید در ۲۴ ساعت گذشته چه مقدار بیت‌کوین در یک بازار معامله شده است؛ یعنی بازار چقدر فعال بوده، نه اینکه همین حالا چه مقدار را با چه قیمتی می‌توان معامله کرد. بیت‌نودال حجم را به بیت‌کوین نشان می‌دهد. بازهٔ «۲۴ ساعت گذشته» هم با یک روز تقویمی یکی نیست.
برای مثال، ممکن است در طول روز معاملات زیادی انجام شده باشد ولی اکنون سفارش‌های نزدیک به قیمت کم باشند؛ پس حجم زیاد عمق همین لحظه را تضمین نمی‌کند. از حجم کل هم نمی‌توان فهمید چه سهمی خرید فوری بوده، چه سهمی فروش فوری، یا چند نفر معامله کرده‌اند.
حجمی که بیت‌نودال نشان می‌دهد گزارش خود صرافی‌هاست و همهٔ معاملات بازار را در بر نمی‌گیرد. اینکه گزارش یک صرافی معاملات ساختگی ندارد، با این عدد ثابت نمی‌شود.
تتر چه نقشی در بازار ایران دارد و حجم معاملهٔ آن را چگونه بسنجیم؟
تتر رمزارزی است که برای دنبال‌کردن ارزش دلار ساخته شده؛ بیت‌کوین چنین قیمت هدفی ندارد. پس کسی که تتر می‌خرد ممکن است به دنبال ارزشی نزدیک به دلار باشد، نه نوسان بیت‌کوین. این تفاوت می‌تواند یکی از دلیل‌های تقاضای متفاوت برای این دو باشد، اما انگیزهٔ همهٔ معامله‌گران را نمی‌توان از آن نتیجه گرفت. بیت‌نودال قیمت تتر به تومان را جدا از نرخ دلار آزاد نشان می‌دهد، چون این دو برابر نیستند.
برای سنجیدن اینکه تتر بیشتر از بیت‌کوین معامله می‌شود یا نه، دو حجم باید در یک واحد و یک بازهٔ زمانی باشند و از مجموعهٔ مشخصی از صرافی‌ها بیایند. یک متن آموزشی نمی‌تواند سهم تتر از کل بازار ایران را ثابت کند.
تتر «دلار بی‌خطر» نیست: ناشر، ذخایر، امکان بازخرید، شبکه‌ای که تتر روی آن است و امکان مسدودسازی همه مهم‌اند. محدودیتی هم که صراحتاً برای استیبل‌کوین‌ها وضع شده، فقط به این دلیل که در همان صرافی معامله می‌شوند، به بیت‌کوین تعمیم داده نمی‌شود؛ متن و دامنهٔ هر مقرره را جدا بخوانید. سیاست ناشر (انگلیسی)؛ محدودیت‌های حقوقی
آیا قیمت‌های بیت‌نودال «رسمی» یا تضمین‌شده‌اند؟
نه. قیمت‌هایی که بیت‌نودال نشان می‌دهد نه نرخ رسمی‌اند و نه پیشنهاد تضمین‌شدهٔ معامله؛ خوانش ما از سفارش‌های منتشرشدهٔ صرافی‌ها در یک زمان مشخص‌اند. منبع و زمان هر عدد کنار آن آمده است.
معامله فقط در خود صرافی و با سفارش‌هایی انجام می‌شود که هنگام اجرا موجودند. حتی عدد درست و تازه تا لحظهٔ ثبت سفارش ممکن است تغییر کند. قیمت نمایش‌داده‌شده رزرو سفارش نیست و نتیجهٔ واقعی به کارمزدهای حساب شما هم بستگی دارد.
پیش از استفاده از هر مقایسه، واحد، منبع، زمان، سمت خرید یا فروش و پیش از کارمزد بودن آن را ببینید. میانگین قیمت برای یک مبلغ، اگر دفتر برای کل مبلغ کافی نباشد، کمبود را نشان می‌دهد و برای بخش ندیدهٔ دفتر نقدینگی نمی‌سازد. روش گردآوری و محاسبهٔ هر عدد در صفحهٔ «روش محاسبه» آمده است.
برچسب‌های «تازه» و «دادهٔ قدیمی» در سایت یعنی چه؟
هر عدد بازار در بیت‌نودال مهلت تازگی دارد. تا وقتی دادهٔ یک صرافی در این مهلت است، «تازه» است و در مقایسه‌ها می‌آید. اگر از مهلتش قدیمی‌تر شود، بیت‌نودال آن را با برچسب «دادهٔ قدیمی» نشان می‌دهد و تا رسیدن دادهٔ تازه در مقایسه‌ها نمی‌آورد. عددی که نداریم با یک خط تیره نشان داده می‌شود، نه با صفر.
زمانی که کنار هر عدد می‌بینید، زمان خود داده است، نه زمانی که صفحه را باز کرده‌اید. سه زمان ممکن است با هم فرق کنند: وقتی منبع داده را ساخته، وقتی بیت‌نودال آن را دریافت کرده و وقتی شما آن را می‌بینید. اگر منبعی برای داده‌اش زمان منتشر نکند، بیت‌نودال سن داده را از زمان دریافت حساب می‌کند و این را کنار عدد می‌نویسد. مهلت تازگی هم برای همهٔ عددها یکی نیست و به نوع داده بستگی دارد.
آنچه می‌بینید یعنی تازه داده در مهلت تازگی است و در مقایسه‌ها می‌آید؛ درستی خود منبع موضوع دیگری است دادهٔ قدیمی آخرین دادهٔ رسیده از مهلتش گذشته است؛ برای سابقه نشان داده می‌شود، اما در مقایسه و ترتیب قیمت نمی‌آید خط تیره به جای عدد داده‌ای نداریم؛ این صفر نیست «از زمان دریافت» منبع زمان داده را منتشر نکرده و سن داده از لحظهٔ دریافت حساب شده است مهلت تازگی و روش هر عدد در صفحهٔ «روش محاسبه» آمده است.