واژه‌نامه
هر تعریف اول می‌گوید آن واژه چیست و پاسخ مربوط در ستون آخر آمده است. برای جزئیات فنی، واژه‌نامهٔ موضوعی مسیر یادگیری را ببینید.
| واژه | نام انگلیسی | معنی | پاسخ |
|---|---|---|---|
| آدرس | Bitcoin address | نشانی‌ای که برای دریافت بیت‌کوین به پرداخت‌کننده می‌دهید؛ بسته به نوعش، به یک کلید یا یک شرط خرج اشاره می‌کند. | پاسخ مرتبط |
| اثبات کار | Proof of work | کار محاسباتی پرهزینه‌ای که استخراج‌کننده برای هر بلاک انجام می‌دهد: یافتن هشی از سرآیند بلاک که شرط هدف شبکه را برآورده کند. بلاک باید بقیهٔ قواعد اعتبار را هم رعایت کند. | پاسخ مرتبط |
| استخر استخراج | Mining pool | گروهی از استخراج‌کنندگان که کارشان را هماهنگ و پاداش را میان خود تقسیم می‌کنند؛ سهم یک استخر نشان نمی‌دهد همهٔ دستگاه‌هایش مال یک نفر است یا گردانندگانش مستقل‌اند. | پاسخ مرتبط |
| استخراج | Mining | ساختن بلاک تازه و جست‌وجوی اثبات کار برای آن، تا بلاک به زنجیره افزوده شود و استخراج‌کننده پاداش مجاز آن را بگیرد. | پاسخ مرتبط |
| فاصلهٔ خرید و فروش (اسپرد) | Bid-ask spread | فاصلهٔ بهترین قیمت خرید و بهترین قیمت فروش در یک دفتر سفارش؛ وقتی به درصد گفته می‌شود، باید معلوم باشد بر چه عددی تقسیم شده است. | پاسخ مرتبط |
| استیبل‌کوین | Stablecoin | رمزارزی که می‌کوشد ارزشش را برابر مرجعی مانند دلار نگه دارد؛ این یک هدف است، نه تضمین بازخرید یا نبود نوسان. | پاسخ مرتبط |
| اهرم | Leverage | معامله با موقعیتی بزرگ‌تر از وثیقهٔ خودتان؛ زیان را هم بزرگ‌تر می‌کند و ممکن است به تسویهٔ اجباری برسد. | پاسخ مرتبط |
| ای‌سیک | ASIC | تراشه‌ای که فقط برای یک کار ساخته شده است؛ ای‌سیک‌های استخراج بیت‌کوین برای محاسبهٔ هش بهینه شده‌اند. | پاسخ مرتبط |
| بلاک | Block | بسته‌ای از تراکنش‌ها با یک سرآیند که به بلاک قبلی پیوند دارد و باید قواعد شبکه را رعایت کند؛ تعداد تراکنش‌های هر بلاک ثابت نیست. | پاسخ مرتبط |
| بلاک‌چین | Blockchain | زنجیرهٔ بلاک‌هایی که هر کدام به بلاک قبلی پیوند دارد؛ گره از میان شاخه‌های معتبر، شاخه‌ای را دنبال می‌کند که کار انباشتهٔ بیشتری دارد. | پاسخ مرتبط |
| اختلاف قیمت ایران و جهان (پرمیوم) | Premium | اینکه بیت‌کوین در ایران چند درصد گران‌تر یا ارزان‌تر از بازار جهانی است، با یک نرخ دلار مشخص؛ انتخاب نرخ دلار و تازگی داده نتیجه را تغییر می‌دهد. | پاسخ مرتبط |
| پیشنهاد بهبود بیت‌کوین | BIP | سندی که یک استاندارد یا تغییر یا روند کار را برای بیت‌کوین شرح می‌دهد؛ شماره گرفتن آن به معنی پذیرفته یا فعال شدن قابلیت نیست. | پاسخ مرتبط |
| تأیید | Confirmation | قرار گرفتن تراکنش در یک بلاک از زنجیرهٔ فعال، یک تأیید است؛ هر بلاک بعدی یک تأیید دیگر به آن اضافه می‌کند. | پاسخ مرتبط |
| تراکنش | Transaction | دستوری که خروجی‌های قبلی را خرج می‌کند و خروجی‌های تازه می‌سازد؛ برای پذیرفته شدن باید شرط‌های خرج را برآورده کند. | پاسخ مرتبط |
| تسویهٔ اجباری | Liquidation | بسته شدن اجباری یک معاملهٔ اهرمی طبق قواعد وثیقه؛ با تسویه شدن یک پرداخت بیت‌کوین فرق دارد. | پاسخ مرتبط |
| توکن | Token | واحدی که در یک سامانه تعریف شده است؛ نام یا ادعای پشتوانه آن را به بیت‌کوین اصلی تبدیل نمی‌کند. | پاسخ مرتبط |
| تومان و ریال | Toman / rial | دو واحد پول ایران؛ هر تومان ۱۰ ریال است. بیت‌نودال قیمت‌های بازار ایران را به تومان نشان می‌دهد و واحد هر منبع را جدا بررسی می‌کند. | پاسخ مرتبط |
| جایگزینی تراکنش | RBF | فرستادن نسخهٔ تازه‌ای از یک تراکنش تأییدنشده که همان ورودی را خرج می‌کند، معمولاً با کارمزد بیشتر؛ پذیرش آن به سیاست گره‌ها بستگی دارد و لغو تضمین‌شده نیست. | پاسخ مرتبط |
| حجم معاملات | Trading volume | مقدار معاملاتی که در یک بازهٔ مشخص گزارش شده است؛ واحد و منبع گزارش باید معلوم باشد. | پاسخ مرتبط |
| خروجی خرج‌نشده | UTXO | مبلغی با یک شرط خرج که هنوز خرج نشده است؛ موجودی بیت‌کوین در واقع مجموع همین خروجی‌هاست. | پاسخ مرتبط |
| داست یا غبار | Dust | خروجی بسیار کوچکی که زیر آستانهٔ سیاست غبار گره‌هاست؛ این آستانه قاعدهٔ سیاست گره است، نه قاعدهٔ اجماع، و با گران بودن خرج در یک نرخ کارمزد هم یکی نیست. | پاسخ مرتبط |
| دفتر سفارش | Order book | فهرست سفارش‌های خرید و فروشی که در یک صرافی منتظر اجرا هستند، به ترتیب قیمت؛ دفتر عمومی ممکن است همهٔ نقدینگی را نشان ندهد. | پاسخ مرتبط |
| رمزریال | Digital rial | شکل دیجیتال ریال در چارچوب بانک مرکزی؛ با بیت‌کوین و قواعد عرضهٔ آن فرق دارد. | پاسخ مرتبط |
| ساتوشی | Satoshi / sat | کوچک‌ترین واحد بیت‌کوین، یعنی یک‌صدمیلیونم بیت‌کوین؛ مقدارها در لایهٔ پایهٔ بیت‌کوین به ساتوشی صحیح ثبت می‌شوند. | پاسخ مرتبط |
| سافت‌فورک و هاردفورک | Soft fork / hard fork | دو نوع تغییر در قواعد اعتبار: سافت‌فورک قواعد را سخت‌گیرانه‌تر می‌کند و هاردفورک چیزی را مجاز می‌کند که قواعد قبلی رد می‌کردند؛ هر به‌روزرسانی نرم‌افزار فورک نیست. | پاسخ مرتبط |
| سگویت و تپ‌روت | SegWit / Taproot | دو ارتقای بیت‌کوین در ساختار خرج و بررسی تراکنش؛ اینکه هزینه یا حریم خصوصی را بهتر کنند، به نوع تراکنش و نحوهٔ استفاده بستگی دارد. | پاسخ مرتبط |
| شبکهٔ لایتنینگ | Lightning Network | شبکه‌ای از کانال‌های پرداخت روی بیت‌کوین برای پرداخت بیرون از زنجیره؛ به نقدینگی و وضعیت کانال‌ها و تسویه روی زنجیره وابسته است. | پاسخ مرتبط |
| صرافی متمرکز | Centralized exchange | شرکتی که خریدوفروش را انجام می‌دهد و ممکن است دارایی کاربران را نزد خودش نگه دارد؛ وضعیت دقیق را قرارداد و ساختار همان صرافی تعیین می‌کند. | پاسخ مرتبط |
| عبارت بازیابی | Recovery phrase | معمولاً ۱۲ تا ۲۴ واژه که با آن کیف پول دوباره ساخته می‌شود؛ هر کس آن را (و اگر هست، گذرواژهٔ افزوده را) داشته باشد اختیار موجودی را دارد. | پاسخ مرتبط |
| گذرواژهٔ افزوده | Passphrase | واژه یا عبارتی اضافه که همراه عبارت بازیابی کیف پول را می‌سازد؛ با پین یا رمز برنامه یکی نیست و باید دقیقاً حفظ شود. | پاسخ مرتبط |
| عمق بازار | Market depth | مقدار سفارش‌هایی که در هر سطح قیمت دفتر دیده می‌شود؛ از روی آن معلوم می‌شود یک مبلغ مشخص با چه قیمت میانگینی اجرا می‌شود. | پاسخ مرتبط |
| پرداخت کارمزد والد با فرزند | CPFP | خرج کردن خروجیِ یک تراکنش تأییدنشده در تراکنشی تازه با کارمزد بالا، تا هر دو با هم ارزش تأیید پیدا کنند؛ به توان خرج آن خروجی و پذیرش گره‌ها بستگی دارد. | پاسخ مرتبط |
| کارمزد تراکنش | Transaction fee | مبلغی که فرستنده به استخراج‌کننده می‌دهد، یعنی تفاوت مجموع ورودی‌ها و خروجی‌های یک تراکنش عادی؛ با نرخ کارمزد و کارمزد برداشت صرافی فرق دارد. | پاسخ مرتبط |
| کارگزار رمزدارایی یا رمزپول | Regulated crypto intermediary | واسطه‌ای که با مجوز رسمی خدمت معامله یا نگهداری رمزدارایی می‌دهد؛ عنوان و دامنهٔ مجوز را باید از متن خود مقرره خواند. | پاسخ مرتبط |
| مرورگر بلاک | Block explorer | سایتی که داده‌های بلاک‌چین را نمایش و توضیح می‌دهد؛ جای بررسی مستقل با گره خودتان را نمی‌گیرد. | پاسخ مرتبط |
| کلید خصوصی | Private key | رازی که با آن تراکنش‌ها را امضا و بیت‌کوین را خرج می‌کنید؛ هر کس آن را داشته باشد می‌تواند خرج کند، اما داشتنش مالکیت حقوقی را ثابت نمی‌کند. | پاسخ مرتبط |
| کلید عمومی | Public key | داده‌ای که از کلید خصوصی ساخته می‌شود و با آن امضا بررسی می‌شود؛ افشای آن ممکن است بر حریم خصوصی اثر داشته باشد. | پاسخ مرتبط |
| کنترل خروجی‌ها | Coin control | امکانی در کیف پول برای انتخاب اینکه کدام خروجی‌ها خرج شوند؛ اثرش بر هزینه و حریم خصوصی را بسنجید. | پاسخ مرتبط |
| کیف پول | Wallet | نرم‌افزار یا دستگاهی که آدرس دریافت می‌سازد، موجودی را نشان می‌دهد و پرداخت را آماده می‌کند؛ بخش امضا ممکن است دستگاه جدایی باشد. | پاسخ مرتبط |
| گره کامل | Full node | رایانه‌ای که همهٔ بلاک‌ها و تراکنش‌ها را با قواعد بیت‌کوین بررسی می‌کند؛ لازم نیست همهٔ بلاک‌های قدیمی را برای همیشه نگه دارد. | پاسخ مرتبط |
| لغزش | Slippage | فاصلهٔ قیمت اجرای سفارش با یک قیمت مبنای مشخص؛ حرکت بازار و کم بودن عمق در آن اثر دارند. | پاسخ مرتبط |
| ارزش کل بازار | Market capitalization | قیمت بیت‌کوین ضرب در تعداد بیت‌کوین‌های موجود؛ برابر پولی که وارد بازار شده یا مبلغی که با فروش همه به دست می‌آید نیست. | پاسخ مرتبط |
| مم‌پول | Mempool | تراکنش‌های تأییدنشده‌ای که یک گره پذیرفته و نگه می‌دارد تا در بلاک بیایند؛ هر گره مم‌پول خودش را دارد و صف واحد و تضمین‌شده‌ای برای کل شبکه وجود ندارد. | پاسخ مرتبط |
| نرخ هش | Hashrate | تعداد کوشش‌های هش در هر ثانیه؛ نرخ هش کل شبکه از روی بلاک‌ها و زمانشان برآورد می‌شود، نه با شمردن دستگاه‌ها. | پاسخ مرتبط |
| خودامانی | Self-custody | نگه‌داشتن بیت‌کوین با کلیدهای خودتان، بدون واسطه؛ مسئولیت حفاظت و بازیابی هم با خودتان است و همهٔ خطرها از بین نمی‌روند. | پاسخ مرتبط |
| هاوینگ | Halving | نصف شدن پاداش پایهٔ بلاک (بیت‌کوین تازه) در هر ۲۱۰٬۰۰۰ بلاک شبکهٔ اصلی؛ تاریخ تقویمی دقیقی ندارد. | پاسخ مرتبط |
| همت | Trillion tomans | هزار میلیارد تومان؛ فقط واحدی برای گفتن مقدار است، نه یک دارایی یا نوع قیمت. | پاسخ مرتبط |
| احراز هویت | KYC | بررسی هویت مشتری طبق مقررات و سیاست صرافی؛ با امنیت کلیدهای صرافی یا سلامت مالی آن فرق دارد. | پاسخ مرتبط |
| اوفک | OFAC | دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا؛ متن و تاریخ هر برنامهٔ تحریمی را باید جدا بررسی کرد. | پاسخ مرتبط |
منابع و دامنهٔ اعتبار مطالب
پیوندهای پایان هر پاسخ، منبع همان پاسخ‌اند و بیشترشان انگلیسی‌اند؛ کنار هر منبع انگلیسی «(انگلیسی)» نوشته شده است. برای قواعد فنی، مشخصات و کد نسخه‌دار بیت‌کوین مبنا هستند؛ راهنمای یک سازنده فقط دربارهٔ محصول همان سازنده سند است و تأیید آن محصول نیست. مثال‌های عددی فرضی‌اند، مگر جایی که صریحاً محاسبهٔ یک قاعدهٔ پروتکل باشند.
برای مقررات، نوع هر منبع را نوشته‌ایم، چون انتشار در پایگاه رسمی، بازنشر متن قانون، نظریهٔ مشورتی و گزارش رسانه‌ای اعتبار یکسانی ندارند. وجود یک تکلیف در متن هم نشان نمی‌دهد که همه‌جا کامل اجرا می‌شود. اسناد اصلی این بخش:
| منبع | نوع و دامنهٔ استفاده |
|---|---|
| چارچوب بانک مرکزی، منتشرشده در مرکز اطلاعات مالی | متن در پایگاه رسمی؛ پرداخت، مجوز، نگهداری، گزارش‌دهی و تجارت خارجی |
| نامهٔ ۱۶ بهمن ۱۴۰۳ ریاست‌جمهوری | انتشار رسمی؛ مسئولیت و نظارت بانک مرکزی |
| مقررات تبلیغات رمزدارایی‌ها و بازنشر متن | شناسنامهٔ رسمیِ مصوبه همراه با بازنشر محتوای مواد؛ این دو سطح شاهد یکسان نیستند |
| سند فناوری‌های نوین پولی و مالی، ابلاغ شهریور ۱۴۰۵ | شناسنامه و توضیح رسمی سند؛ از عنوان آن، نسخ همهٔ مقررات قبلی استنتاج نشده است |
| قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی | بازنشر متن همراه با تصویر سند؛ شمول، استثناها و شرط بستر اجرایی، نه تعیین مالیات شخصی |
| آیین‌نامهٔ استخراج رمزدارایی‌ها | بازنشر حقوقی؛ برای تعرفه و اجرای امروز، سند معتبرِ تکمیلی لازم است |
| نظریه‌های مشورتی دربارهٔ رد مال دیجیتال | بازنشر تاریخ‌دار؛ نه رأی وحدت رویه و نه تضمین نتیجهٔ هر پرونده |
| اوفک: اقدام ژوئن (انگلیسی)، اقدام اوت (انگلیسی) و پرسش ۱۲۵۷ (انگلیسی) | اسناد رسمیِ تحریم آمریکا؛ مربوط به تاریخ و دامنهٔ هر سند |
| سیاست اعلام‌شدهٔ تتر (انگلیسی) | بیانِ خود ناشر دربارهٔ سیاست مسدودسازی؛ نه تضمین رفتار همهٔ محصولات در همهٔ شبکه‌ها |
مرز بررسی این مجموعه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ است. این صفحه فهرست کامل مقررات یا ارزیابی مجوز تک‌تک صرافی‌ها نیست. روش محاسبهٔ عددهایی که بیت‌نودال نشان می‌دهد در صفحهٔ «روش محاسبه» آمده است.