مفاهیم در کنار هم
این موقعیتهای فرضی نشان میدهند مفاهیمی که جداگانه توضیح داده شدند، در یک کیف پول، پرداخت یا خبر چگونه به هم مربوط میشوند. هر موقعیت، توضیح و پیوندهای مرتبط خودش را دارد.
موجودی دیده میشود، اما برنامه امضا نمیکند
سارا اطلاعات عمومی کیف پول را به برنامهای تازه میدهد. برنامه دریافتها و موجودی را نشان میدهد، اما کلید خصوصی ندارد. این رفتار طبیعی یک کیف پول فقطناظر است؛ بهخودیخود نشانهٔ گمشدن دارایی نیست. خرجکردن به کلیدها و شرایط خرج، و بازیابی به اطلاعات پشتیبان مربوط نیاز دارد. نمایش موجودی هیچیک از این وابستگیها را از بین نمیبرد. کیف پول فقطناظر؛ خرابی اجزا و بازیابی
باقیمانده، یک خروجی تازه است
دو خروجی ۴۰٬۰۰۰ و ۶۰٬۰۰۰ ساتوشی در یک تراکنش مصرف میشوند. تراکنش ۷۵٬۰۰۰ ساتوشی به گیرنده و ۲۳٬۰۰۰ ساتوشی به خود فرستنده میدهد؛ اختلاف جمع ورودیها و خروجیها، ۲٬۰۰۰ ساتوشی کارمزد است. هر دو خروجی قدیمی کامل مصرف شدهاند. اینکه خروجی ۲۳٬۰۰۰ ساتوشی برای فرستنده است از شرح این مثال میآید؛ صرف مبلغها هویت صاحب خروجی یا نقش آن را ثابت نمیکند. حسابداری پرداخت؛ قرینههای باقیمانده
دو گره، دو ممپول و یک بلاک معتبر
یک گره تراکنشی را در ممپول دارد و دیگری آن را ندارد. زمان دریافت، اتصالها یا سیاست پذیرش میتواند علت این تفاوت باشد. بعداً هر دو ممکن است بلاکی شامل همان تراکنش را معتبر بدانند؛ گره دوم برای این کار لزوماً قواعد اجماعش را عوض نکرده است. تصمیم دربارهٔ پذیرش و بازپخش تراکنش تأییدنشده، با بررسی اعتبار بلاک تفاوت دارد. اجماع و سیاست
توان ساخت بلاک، کلید خرج دیگران نیست
گروهی با توان هش زیاد میتواند برای ساخت شاخهٔ رقیبِ معتبر تلاش کند؛ این موضوع به خطر دوبارهخرجکردن و تغییر ترتیب پرداختها مربوط است. اما توان هش بهتنهایی امضای لازم برای خرج خروجی دیگران را تولید نمیکند. شاخهای که قواعد اعتبار را نقض کند، صرفاً با کار انباشتهٔ بیشتر برای یک گرهٔ درستکار معتبر نمیشود. اعتبار بلاک و انتخاب شاخه
بذر کیف پول و وضعیت کانال دو نقش دارند
بذر میتواند برای بازسازی کلیدها به کار رود، اما ادامه یا بازیابی یک کانال لایتنینگ به اطلاعات دیگری هم وابسته است. نیاز دقیق به پیادهسازی بستگی دارد؛ پشتیبان ایستا ممکن است برای خروج و بازیابی وجه باشد، نه ادامهٔ همان کانال. برج مراقبت نیز وظیفهٔ حفاظتی مشخصی دارد و جای همهٔ دادههای بازیابی را نمیگیرد. بازیابی لایتنینگ؛ برج مراقبت
شمارهٔ یک پیشنهاد، خبر فعالشدن آن نیست
خبری که از شمارهگرفتن یک BIP نتیجه میگیرد «این قابلیت روی همهٔ کیف پولها فعال است و تمام پرداختها را ناشناس میکند»، چند مرحله را در یک جمله جمع کرده است. شمارهگرفتن، کاملشدن مشخصات، پیادهسازی، فعالسازی در شبکه و پشتیبانی کیف پول وضعیتهای متفاوتاند. اثر حریم خصوصی نیز به سازوکار، نحوهٔ استفاده و مشاهدهگر بستگی دارد. وضعیت پیشنهاد؛ محدودهٔ تپروت؛ حریم خصوصی
واژهنامهٔ مفاهیم بیتکوین
این واژهنامه براساس موضوع دستهبندی شده است. نام انگلیسی برای یافتن واژه در مستندات آمده و پیوند هر مدخل شما را به توضیح سازوکار و محدودیتهایش میرساند. مدخلهای مشترک یک تعریف دارند و میتوانند به چند درس مرتبط شوند.
۱. بیتکوین از کجا آمد و چه مسئلهای را حل میکند؟
| مفهوم | نام در منابع انگلیسی | تعریف و نکتهٔ مهم | توضیح مرتبط |
|---|---|---|---|
| هشکش | Hashcash | طرح گواه محاسباتی برای پرهزینهکردن سوءاستفاده از خدمات؛ بررسی گواه از ساخت آن ارزانتر است، اما گواه بهتنهایی دفتر ترتیب پرداختها نیست. | پیشینه و ترکیب سازوکارها |
| بیمانی | b-money | پیشنهاد تاریخی وی دای برای پول با هویتهای مبتنی بر کلید و حسابداری مشترک؛ طرح و فرضهایش با شبکهٔ اجراشدهٔ بیتکوین یکسان نیست. | پیشینهٔ پول دیجیتال |
| عدم تمرکز | Decentralization | توزیع اختیار و وابستگی میان مشارکتکنندگان؛ دربارهٔ نگهداری کلید، اعتبارسنجی، ساخت بلاک و توسعه باید جدا پرسیده شود و یک شمار دستگاه کافی نیست. | انواع اختیار |
| پروتکل | Protocol | مجموعهٔ قواعد ارتباط و اعتبار داده که نرمافزارهای سازگار اجرا میکنند؛ با یک برنامه، شرکت یا شخص مشخص یکی نیست. | پاسخ تفصیلی |
| بیتکوین | Bitcoin | نامی برای سامانهٔ پولی و دارایی آن؛ برای رفع ابهام باید قواعد، شبکهٔ مشارکتکنندگان و مقدار دارایی را جدا کرد. | پاسخ تفصیلی |
| دوبارهخرجکردن | Double spending | تلاش برای مصرف همان دارایی در پرداختهای ناسازگار؛ معتبربودن امضاها بهتنهایی کافی نیست و سازگاری با تاریخچه نیز باید بررسی شود. | پاسخ تفصیلی |
| وایتپیپر بیتکوین | Bitcoin whitepaper | مقالهٔ معرفی طرح پول الکترونیکی همتابههمتا با نام ساتوشی ناکاموتو؛ سند تاریخیِ طرح است، نه شرح کامل همهٔ قواعد بعدی. | پاسخ تفصیلی |
| بلاک پیدایش | Genesis block | نخستین بلاک و نقطهٔ آغاز زنجیره؛ خروجی تراکنش پیدایش بیتکوین استثنائاً خرجنشدنی است و با مقالهٔ معرفی تفاوت دارد. | پاسخ تفصیلی |
| هویت مستعار | Pseudonymity | فعالیت زیر یک شناسه بدون درج الزامی نام واقعی؛ اطلاعات جانبی میتواند ارتباط با شخص را آشکار کند، پس تضمین ناشناسی نیست. | پاسخ تفصیلی ؛ توضیح بیشتر |
| ساتوشی | Satoshi / sat | واحد مقدار در لایهٔ پایهٔ بیتکوین، برابر یکصدمیلیونم بیتکوین؛ تغییر نمایش به این واحد، مقدار دارایی را افزایش نمیدهد. | پاسخ تفصیلی |
| بیتکوین کور | Bitcoin Core | پروژهٔ نرمافزاری متنباز برای اجرای گره و قابلیتهای مرتبط؛ نام یک پیادهسازی است و با خود شبکه یا شرکت صاحب بیتکوین یکسان نیست. | پروتکل و پیادهسازی |
۲. قواعد پولی بیتکوین
| مفهوم | نام در منابع انگلیسی | تعریف و نکتهٔ مهم | توضیح مرتبط |
|---|---|---|---|
| تعویضپذیری | Fungibility | امکان جایگزینی واحدهای هممقدار در پذیرش؛ برابرشمردن مقدارها در پروتکل لزوماً رفتار یکسان پذیرندگان در برابر تاریخچههای متفاوت را تضمین نمیکند. | قاعده و رفتار پذیرنده |
| حسابرسی عرضه | Supply audit | بررسی ایجاد و جابهجایی مقدار طبق قواعد در ارتفاعی مشخص؛ جمع خروجیهای تاریخی یا شمار خروجیهای خرجنشده، تعداد کلیدهای در دسترس انسانها نیست. | مثال حسابداری بلاک |
| وسیلهٔ مبادله | Medium of exchange | کارکرد پول در پرداخت و مبادله؛ استفاده از چیزی برای پرداخت الزاماً به معنی بیان مبلغ قرارداد با همان واحد نیست. | پاسخ تفصیلی |
| واحد حساب | Unit of account | واحد مشترک برای بیان مقدار تعهدها و مقایسهٔ مبلغها؛ میتواند با چیزی که در پایان برای تسویه پرداخت میشود متفاوت باشد. | پاسخ تفصیلی |
| ذخیرهٔ ارزش | Store of value | کارکرد نگهداری امکان استفاده از منابع در آینده؛ ثابتماندن تعداد واحدهای نگهداریشده، بهتنهایی ثابتماندن توان استفادهٔ اقتصادی را تضمین نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| انتشار پول | Monetary issuance | ایجاد واحدهای تازه طبق قواعد سامانه در یک بازه؛ با جابهجایی واحدهای موجود، جمع انتشار گذشته و سقف نهایی تفاوت دارد. | پاسخ تفصیلی |
| یارانهٔ بلاک | Block subsidy | بخش مجازِ واحدهای تازه در پاداش بلاک؛ مقدار آن به ارتفاع وابسته است و کارمزد تراکنشها جزو آن نیست. | پاسخ تفصیلی ؛ توضیح بیشتر |
| پاداش بلاک | Block reward | مجموع یارانهٔ مجاز و کارمزدهای بلاک که سازنده میتواند مطالبه کند؛ نصفشدن یارانه الزاماً این مجموع را نصف نمیکند. | پاسخ تفصیلی ؛ توضیح بیشتر |
| هاوینگ | Halving | نصفشدن یارانه پس از هر ۲۱۰٬۰۰۰ بلاک شبکهٔ اصلی؛ رویدادی وابسته به ارتفاع است، نه تاریخی تقویمی با فاصلهٔ تضمینشده. | پاسخ تفصیلی |
| سقف عرضه | Supply cap | حد انتشار طبق برنامهٔ یارانه و قواعد اعتبارسنجی؛ مجموع ساتوشیهای مجاز اندکی کمتر از عنوان رایجِ بیستویک میلیون بیتکوین است. | پاسخ تفصیلی |
| بیتکوین ازدسترفته | Lost bitcoins | مقدار ثبتشدهای که ابزار خرجکردنش دیگر در دسترس نیست؛ سکون طولانی بهتنهایی اثبات نمیکند که کلید یا نسخهٔ پشتیبان نابود شده است. | پاسخ تفصیلی |
| تقسیمپذیری | Divisibility | امکان بیان یک مقدار با زیرواحدهای کوچکتر؛ تعداد زیرواحدها بیشتر میشود اما مقدار کل و نسبت سهم دارنده تغییر نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| بودجهٔ امنیت | Security budget | اصطلاحی برای منابع درآمد انگیزهبخش استخراج، شامل یارانه و کارمزد؛ صندوق مشترک یا تضمین قطعیِ هزینهشدن منابع برای امنیت نیست. | پاسخ تفصیلی ؛ توضیح بیشتر |
۳. رمزنگاری، کلیدها و معنای آدرس
| مفهوم | نام در منابع انگلیسی | تعریف و نکتهٔ مهم | توضیح مرتبط |
|---|---|---|---|
| هش رمزنگارانه | Cryptographic hash | نگاشت داده به خروجی با طول مشخص و ویژگیهای دشواری محاسباتی؛ برای آن کلیدی جهت بازگرداندن یکتای متن اصلی تعریف نشده است. | پاسخ تفصیلی |
| رمزگذاری | Encryption | تبدیل داده برای پنهانکردن محتوا با سازوکار رمزنگاری؛ بازیابی با کلید و روش مناسب، هدفی متفاوت از محاسبهٔ هش است. | پاسخ تفصیلی |
| مقاومت پیشتصویر | Preimage resistance | ویژگیای که یافتن ورودی برای خروجی هشِ ازپیشتعیینشده را از نظر محاسباتی دشوار میکند؛ ادعای ناممکنبودن ریاضیِ چنین ورودیای نیست. | پاسخ تفصیلی |
| مقاومت در برابر برخورد | Collision resistance | دشواری محاسباتیِ یافتن دو ورودی متفاوت با هش یکسان؛ به معنی نبودن هیچ برخوردی در فضای همهٔ ورودیهای ممکن نیست. | پاسخ تفصیلی |
| کلید خصوصی | Private key | عدد محرمانهٔ معتبر برای ساخت امضای مربوط به یک کلید عمومی؛ با رمز ورود نرمافزار و خودِ موجودی بیتکوین یکسان نیست. | پاسخ تفصیلی |
| کلید عمومی | Public key | دادهٔ ریاضی حاصل از کلید خصوصی که بررسی امضا را ممکن میکند؛ افشای آن بهتنهایی توان ساخت امضای معتبر نمیدهد. | پاسخ تفصیلی |
| آدرس بیتکوین | Bitcoin address | نمایش استاندارد اطلاعات مقصد پرداخت؛ بسته به قالب میتواند هش کلید، هش اسکریپت یا نمایش کلید خروجی تپروت را حمل کند. | پاسخ تفصیلی |
| امضای دیجیتال | Digital signature | دادهای که سازگاری کلید عمومی و پیام مشخص را قابلبررسی میکند؛ دامنهٔ پیام تعیین میکند چه تغییرهایی آن را نامعتبر میکنند. | رابطهٔ ریاضی و دامنهٔ پیام ؛ زمینهٔ مفهوم |
| امضای منحنی بیضوی | ECDSA | الگوریتم امضای استفادهشده در قالبهای قدیمی بیتکوین روی منحنی مشخص؛ اضافهشدن شنور به معنی تبدیل خودکار آن قالبها نیست. | پاسخ تفصیلی |
| امضای شنور | Schnorr signature | خانوادهای از امضاهای دیجیتال که گونهٔ مشخص بیتکوین در پیشنهاد ۳۴۰ تعریف شده است؛ با تپروت در قواعد خرج کاربرد دارد. | پاسخ تفصیلی ؛ توضیح بیشتر |
| آنتروپی راز | Entropy | میزان عدمقابلیت پیشبینی مادهٔ اولیهٔ تصادفی در ساخت راز؛ طول زیاد متن انتخابی انسان، بهتنهایی آنتروپی کافی را ثابت نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| جمع کنترلی | Checksum | دادهٔ محاسبهشده برای تشخیص برخی خطاهای انتقال یا رونویسی؛ درستبودنش هویت صاحب مقصد، محرمانگی یا امنیت راز را تأیید نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| بچ۳۲ | Bech32 | قالب کدگذاری با سازوکار تشخیص خطا برای آدرسهای بومی شاهد نسخهٔ صفر؛ اعتبار پیشوند بهتنهایی جای بررسی کامل رشته را نمیگیرد. | پاسخ تفصیلی |
| بچ۳۲اِم | Bech32m | گونهٔ اصلاحشدهٔ جمع کنترلی بچ۳۲ برای آدرسهای شاهد نسخهٔ یک و بالاتر؛ نسخهٔ صفر همچنان از بچ۳۲ استفاده میکند. | پاسخ تفصیلی |
| کلید عمومی توسعهیافته | Extended public key / xpub | کلید عمومی همراه کد زنجیره و اطلاعات جایگاه؛ امکان ساخت فرزندان عمومیِ غیرسختشدهٔ همان زیرشاخه را میدهد. | مشتقسازی عمومی؛ ساختار درخت ؛ زمینهٔ مفهوم؛ زمینهٔ مفهوم؛ زمینهٔ مفهوم |
| مشتقسازی سختشده | Hardened derivation | مشتقسازیای که ورودیِ تابع ساخت فرزند به راز والد نیاز دارد و از کلید عمومی توسعهیافته انجام نمیشود. | علت ریاضی این مرز ؛ زمینهٔ مفهوم |
| کد زنجیرهٔ کلید | Chain code | دادهٔ ۳۲بایتی همراه کلید که در تابع ساخت فرزند به کار میرود؛ به زنجیرهٔ بلاکها اشاره ندارد. | نقش در مشتقسازی ؛ زمینهٔ مفهوم |
۴. کیف پول و اختیار نگهداری
| مفهوم | نام در منابع انگلیسی | تعریف و نکتهٔ مهم | توضیح مرتبط |
|---|---|---|---|
| کیف پول | Wallet | ابزار مدیریت اطلاعات دریافت و خرجکردن بیتکوین؛ ممکن است مشاهده، ساخت تراکنش و امضا را در اجزای جدا انجام دهد. | پاسخ تفصیلی |
| کیف پول امانی | Custodial wallet | خدمتی که اختیار کلیدهای خرجکردن نزد متولی است و کاربر با حساب خود درخواست انتقال دارایی ثبت میکند. | پاسخ تفصیلی |
| خودامانی | Self-custody | شیوهٔ نگهداری که اختیار لازم برای امضای پرداخت در کنترل کاربر است و مسئولیت حفظ و بازیابی آن نیز بر عهدهٔ اوست. | پاسخ تفصیلی |
| کیف پول گرم | Hot wallet | کیف پولی که امکان امضا را در محیط متصل به شبکه فراهم میکند؛ حفاظت از دستگاه و نرمافزار بخشی از امنیت آن است. | پاسخ تفصیلی |
| نگهداری سرد | Cold storage | نگهداری اسرار امضا در محیط جدا از اتصال معمول شبکه؛ مشاهده و انتشار تراکنش میتواند با ابزار آنلاین جداگانه انجام شود. | پاسخ تفصیلی |
| کیف پول سختافزاری | Hardware wallet | دستگاه اختصاصی امضای تراکنش که کلیدها را از رایانهٔ عمومی جدا میکند؛ همچنان به بررسی مقصد و پشتیبان معتبر نیاز دارد. | پاسخ تفصیلی |
| کیف پول فقطناظر | Watch-only wallet | کیف پول دارای اطلاعات عمومی شناسایی خروجیها که میتواند وضعیت پرداخت را ببیند، اما اسرار لازم برای امضای خرج را ندارد. | پاسخ تفصیلی |
| چندامضایی | Multisignature | شرط خرجکردنی که تعداد مشخصی امضای معتبر از مجموعهای از کلیدهای مستقل میخواهد؛ تکثیر یک بذر، کلیدهای مستقل ایجاد نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| آستانهٔ امضا | Signing threshold | حداقل تعداد امضاهای مستقل لازم برای برآوردن یک شرط چندامضایی؛ در طرح دو از سه، دو کلید از سه کلید کافیاند. | پاسخ تفصیلی |
| تراکنش نیمهامضاشده | PSBT | قالب تبادل تراکنش در حال تکمیل، اطلاعات لازم برای امضا و امضاهای جمعشده؛ وجود آن بهتنهایی به معنی انتشار پرداخت نیست. | پاسخ تفصیلی ؛ توضیح بیشتر |
| بیتکوین پوششی | Wrapped bitcoin | توکن نمایندهٔ بیتکوین در سامانهای دیگر که سازوکار پشتوانه و بازخرید خاص خود را دارد؛ انتقال آن انتقال بومی بیتکوین نیست. | پاسخ تفصیلی ؛ توضیح بیشتر |
| کلید خصوصی توسعهیافته | Extended private key / xprv | راز یک گرهٔ درخت همراه کد زنجیره و اطلاعات جایگاه، برای ساخت کلیدهای خصوصی زیرشاخه. | از بذر تا زیرشاخه ؛ زمینهٔ مفهوم |
۵. پشتیبانگیری، بازیابی و امنیت عملی
| مفهوم | نام در منابع انگلیسی | تعریف و نکتهٔ مهم | توضیح مرتبط |
|---|---|---|---|
| عبارت بازیابی | Recovery phrase | مجموعهٔ مرتب کلمات برای بازسازی اطلاعات محرمانهٔ کیف پول طبق قالب مشخص؛ تعداد مشابه کلمات، سازگاری دو قالب را ثابت نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| قالب یادآور بیپ ۳۹ | BIP39 mnemonic | استاندارد تبدیل دادهٔ تصادفی به کلمات دارای بررسی خطا و مشتقسازی بذر از آنها؛ استاندارد همگانی همهٔ کیف پولها نیست. | پاسخ تفصیلی |
| بذر نسخهدار الکتروم | Electrum seed | قالب بومی عبارت بازیابی الکتروم که نسخه را برای تعیین شیوهٔ مشتقسازی در خود مشخص میکند و با بیپ ۳۹ یکی نیست. | پاسخ تفصیلی |
| گذرواژهٔ افزوده | Passphrase | ورودی اضافی در مشتقسازی بذر؛ در بیپ ۳۹ تغییر آن کیف پول دیگری میسازد و اشتباه لزوماً پیام خطا ایجاد نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| رمز محلی کیف پول | Wallet password | رمزی برای محافظت از دسترسی محلی به فایل یا برنامه؛ نقش آن با گذرواژهای که در ساخت بذر دخالت دارد متفاوت است. | پاسخ تفصیلی |
| توصیفگر خروجی | Output descriptor | بیان ساختاریافتهٔ اسکریپت و اطلاعات کلید برای بازسازی خروجیهای کیف پول؛ نوع عمومی آن جای اسرار لازم برای امضا را نمیگیرد. | پاسخ تفصیلی |
| مسیر مشتقسازی | Derivation path | توالی شمارههای فرزند از یک نقطهٔ آغاز؛ انتخاب حساب، شاخه و کلید را طبق قرارداد کیف پول مشخص میکند. | خواندن یک مسیر ؛ زمینهٔ مفهوم |
| پشتیبان کیف پول | Wallet backup | مجموعهٔ اطلاعات حفظشده برای بازیابی دسترسی؛ بسته به کیف پول میتواند فایل، عبارت، گذرواژه و تنظیمات لازم را شامل شود. | پاسخ تفصیلی |
| آزمون بازیابی | Recovery test | بررسی اینکه پشتیبان و تنظیمات به کیف پول موردنظر میرسند؛ نباید با پاککردن تنها دستگاه دارای دسترسی به دارایی انجام شود. | پاسخ تفصیلی |
| تقسیم راز | Secret sharing | ساخت سهمهایی که تعداد مشخصی از آنها یک راز را بازسازی میکنند؛ این سازوکار با شرط چندامضایی برای خرجکردن متفاوت است. | پاسخ تفصیلی |
| پشتیبان اسلیپ ۳۹ | SLIP39 | استاندارد پشتیبان واژهای مبتنی بر تقسیم راز شامیر با آستانههای مشخص؛ سهمهای آن عموماً جایگزین مستقیم عبارت بیپ ۳۹ نیستند. | پاسخ تفصیلی |
| سهم پشتیبان | Backup share | یکی از اجزای مستقل پشتیبان تقسیمشده که طبق آستانه با سهمهای دیگر ترکیب میشود؛ تکثیر همان سهم، سهم تازه ایجاد نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| پین دستگاه | PIN | رمز عددی محافظ دسترسی به دستگاه که با گذرواژهٔ مشتقسازی بذر متفاوت است؛ محدودیت تلاش ناموفق و رفتار حفاظتی به مدل وابستهاند. | پاسخ تفصیلی |
| حد فاصلهٔ آدرسها | Gap limit | شمار آدرسهای بیسابقهٔ متوالی که جستوجو پس از آن متوقف میشود؛ سقف ساخت آدرس نیست. | ردگیری شمارندهٔ کشف ؛ زمینهٔ مفهوم |
۶. خروجیهای خرجنشده و ساختار تراکنش
| مفهوم | نام در منابع انگلیسی | تعریف و نکتهٔ مهم | توضیح مرتبط |
|---|---|---|---|
| خروجی خرجنشده | UTXO | خروجی تراکنش با مبلغ و شرط خرجکردن که هنوز مصرف نشده است؛ کیف پول موجودی مرتبط را از چنین خروجیهایی محاسبه میکند. | پاسخ تفصیلی |
| ورودی تراکنش | Transaction input | جزء تراکنش که به خروجی قبلی ارجاع میدهد تا آن را مصرف کند؛ اعتبار خرج به برآوردهشدن شرایط آن خروجی وابسته است. | پاسخ تفصیلی |
| خروجی تراکنش | Transaction output | جزء تراکنش شامل مبلغ و اسکریپت تعیینکنندهٔ شرایط خرج؛ میتواند پرداخت به گیرنده یا بازگشت باقیمانده به فرستنده باشد. | پاسخ تفصیلی |
| خروجی باقیمانده | Change output | خروجی تازهای که بخش مصرفنشده برای پرداخت و کارمزد را به کنترل فرستنده برمیگرداند؛ ادامهٔ دستنخوردهٔ خروجی قدیمی نیست. | پاسخ تفصیلی |
| شناسهٔ تراکنش | Transaction ID / txid | شناسهٔ هششدهٔ یک تراکنش؛ برای تعیین خروجی مشخص باید شمارهٔ خروجی نیز معلوم باشد و شناسه بهتنهایی هویت گیرنده را ثابت نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| ارجاع خروجی | Outpoint | زوج شناسهٔ تراکنش و شمارهٔ خروجی که یک خروجی مشخص را معرفی میکند؛ شمارهگذاری خروجیها از صفر آغاز میشود. | پاسخ تفصیلی |
| انتخاب خروجی | Coin selection | روش تعیین خروجیهای خرجنشدهای که ورودی پرداخت میشوند؛ بر اندازه، کارمزد، باقیمانده و ارتباط قابلمشاهدهٔ دریافتهای قبلی اثر دارد. | پاسخ تفصیلی |
| کنترل خروجی | Coin control | قابلیت تعیین یا محدودکردن ورودیهای پرداخت به دست کاربر در کیف پول پشتیبان؛ استفاده از آن نیازمند فهم هزینه و حریم خصوصی است. | پاسخ تفصیلی ؛ توضیح بیشتر |
| تجمیع خروجیها | UTXO consolidation | مصرف چند خروجی برای ساخت خروجیهای کمتر؛ عملیاتی زنجیرهای با کارمزد و پیامد ارتباطدادن دریافتهاست، نه مرتبسازی بیهزینهٔ فهرست کیف پول. | پاسخ تفصیلی |
| غبار | Dust | خروجی زیر آستانهٔ سیاست غبار گره، با محاسبهٔ وابسته به نوع خروجی و تنظیمات؛ حداقل مبلغ همیشگی در قواعد اجماع نیست. | پاسخ تفصیلی |
| خروجی غیراقتصادی | Uneconomical output | خروجیای که هزینهٔ خرجکردنش در نرخ کارمزد موردنظر از ارزش آن بیشتر است؛ ممکن است از آستانهٔ غبار بزرگتر باشد. | پاسخ تفصیلی |
| قفل زمانی | Timelock | قید زمان یا ارتفاع برای مجازشدن تراکنش یا مسیر خرج؛ رسیدن شرط، انتشار خودکار یا تأیید در ساعت معین را تضمین نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| قفل زمانی نسبی | Relative timelock | قیدی که امکان استفاده از ورودی را به گذشت سن مشخصی از خروجی وابسته میکند؛ اندازهگیری مطابق قواعد بلاک یا زمان شبکه است. | پاسخ تفصیلی ؛ توضیح بیشتر |
| پرداخت به هش کلید عمومی | P2PKH | قالب کلاسیک خروجی که خرج آن به ارائهٔ کلید عمومی منطبق با هش مقصد و امضای معتبر وابسته است. | پاسخ تفصیلی |
| پرداخت به هش اسکریپت | P2SH | خروجی متعهد به هش اسکریپت که برای خرج، اسکریپت منطبق و دادهٔ برآوردهکنندهٔ شرایطش ارائه میشود؛ لزوماً چندامضایی نیست. | پاسخ تفصیلی |
| پرداخت شاهدی به هش کلید عمومی | P2WPKH | قالب سگویت نسخهٔ صفر مبتنی بر هش کلید عمومی که کلید و امضای لازم برای خرج در بخش شاهد قرار میگیرند. | پاسخ تفصیلی |
| پرداخت شاهدی به هش اسکریپت | P2WSH | قالب سگویت نسخهٔ صفر متعهد به هش اسکریپت که اسکریپت و دادهٔ لازم برای اجرای آن در بخش شاهد ارائه میشوند. | پاسخ تفصیلی |
| پرداخت به تپروت | P2TR | قالب خروجی سگویت نسخهٔ یک با قواعد خرج از مسیر کلید یا مسیر اسکریپت؛ هر خرج الزاماً اسکریپت داخلی را آشکار نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| مجموعهٔ خروجیهای خرجنشده | UTXO set | مجموعهٔ خروجیهایی که در وضعیت زنجیره هنوز مصرف نشدهاند؛ گره برای بررسی موجودبودن ورودی خرج از آن استفاده میکند، نه فهرست حساب اشخاص. | مدل تراکنش |
۷. کارمزد، تأیید و رفع ابهام پرداخت
| مفهوم | نام در منابع انگلیسی | تعریف و نکتهٔ مهم | توضیح مرتبط |
|---|---|---|---|
| کارمزد تراکنش | Transaction fee | اختلاف مجموع مبالغ ورودیها و خروجیهای تراکنش عادی؛ با نرخ کارمزد بر واحد اندازه یا هزینهٔ خدماتی برداشت یکسان نیست. | پاسخ تفصیلی |
| نرخ کارمزد | Feerate | نسبت کارمزد به اندازهٔ تراکنش، معمولاً با ساتوشی بر بایت مجازی؛ مقایسهٔ نرخها به یکسانبودن واحد اندازهگیری نیاز دارد. | پاسخ تفصیلی |
| اندازهٔ مجازی تراکنش | Virtual size / vsize | وزن تراکنش تقسیم بر چهار، با گردکردن رو به بالا؛ ممکن است با شمار بایتهای کامل تفاوت داشته باشد. | شمارش بایت و وزن ؛ زمینهٔ مفهوم |
| تخمین کارمزد | Fee estimation | برآورد نرخ برای هدفی برحسب تعداد بلاک با تکیه بر مشاهدات؛ ممکن است دادهٔ کافی نداشته باشد و وعدهٔ زمانی نیست. | پاسخ تفصیلی |
| تأیید تراکنش | Confirmation | قرارگرفتن تراکنش در بلاک زنجیرهٔ پذیرفتهشده و افزایش عمق با بلاکهای بعدی؛ اطمینان حاصل احتمالی است و مهلت زمانی ثابت ندارد. | پاسخ تفصیلی |
| جایگزینی با کارمزد | Replace-by-fee / RBF | جایگزینکردن تراکنش تأییدنشده با تراکنش ناسازگار طبق سیاست گره؛ پذیرش آن در همهٔ گرههای امروزی به علامت قبلی محدود نیست. | پاسخ تفصیلی |
| پرداخت کارمزد والد با فرزند | Child pays for parent / CPFP | خرج خروجی والد تأییدنشده در فرزندی با کارمزد بیشتر برای جذابترکردن مجموعه؛ به کنترل خروجی و پذیرش مجموعه نیاز دارد. | پاسخ تفصیلی |
| بازپرداخت | Refund | پرداخت تازه برای بازگرداندن وجه که تراکنش قبلی را پاک نمیکند؛ مقصد آن باید احراز شود و از ورودی قبلی حدس زده نشود. | پاسخ تفصیلی |
| نرخ کارمزد مجموعه | Package feerate | نسبت مجموع کارمزد به مجموع اندازهٔ مجازی تراکنشهای وابستهٔ مورد بررسی؛ میانگین سادهٔ نرخ تکتک آنها لزوماً همین نتیجه را نمیدهد. | والد و فرزند |
| تراکنش نیای تأییدنشده | Unconfirmed ancestor | تراکنشی تأییدنشده که تراکنش موردنظر مستقیم یا از طریق زنجیرهٔ وابستگی از آن خرج میکند؛ اعتبار و پذیرش مجموعه به این وابستگی مربوط است. | وابستگی تراکنشها |
۸. گرهها، شبکه و اعتبارسنجی مستقل
| مفهوم | نام در منابع انگلیسی | تعریف و نکتهٔ مهم | توضیح مرتبط |
|---|---|---|---|
| گره کامل | Full node | نرمافزاری که اعتبار بلاکها و تراکنشها را طبق قواعد اجماع بررسی میکند؛ کاملبودن به نگهداری دائمی همهٔ بلاکها وابسته نیست. | پاسخ تفصیلی |
| گره هرسشده | Pruned node | گره اعتبارسنجی که پس از پردازش تاریخچه، بخشی از دادهٔ بلاکهای قدیمی را حذف میکند و وضعیت لازم را نگه میدارد. | پاسخ تفصیلی |
| گره بایگانی | Archival node | گره کاملی که دادهٔ بلاکهای تاریخی را نگه میدارد و میتواند آن دادهها را برای دریافت یا بررسی دوباره ارائه کند. | پاسخ تفصیلی |
| همتا | Peer | مشارکتکنندهای در ارتباط شبکه که اطلاعات را مبادله میکند؛ همتابودن به معنی قابلاعتمادبودن داده یا مستقلبودن کنترلکننده نیست. | پاسخ تفصیلی |
| بذر دیاناس | DNS seed | خدمت معرفی نشانی همتاهای احتمالی برای آغاز اتصال؛ منبع کشف شبکه است و اختیار تعیین اعتبار بلاکها ندارد. | پاسخ تفصیلی |
| همگامسازی اولیه | Initial Block Download; IBD | فرایند دریافت و پردازش تاریخچه برای ساخت وضعیت محلی نود؛ گرفتن سرآیندها بهتنهایی به معنی پایان اعتبارسنجی بلاکها نیست. | پاسخ تفصیلی |
| اعتبارسنجی سادهٔ پرداخت | Simplified Payment Verification; SPV | بررسی سرآیندها و مدرک حضور تراکنش در بلاک، بدون انجام همهٔ بررسیهای تاریخچه و تراکنشها مانند گره کامل. | پاسخ تفصیلی |
| مدرک مرکل | Merkle proof | هشهای همسایه همراه اطلاعات جایگاه، برای بازسازی ریشه از یک برگ؛ مدرک عضویت جای اعتبارسنجی کامل را نمیگیرد. | بازسازی مسیر یک تراکنش ؛ زمینهٔ مفهوم |
| ممپول | Mempool | مخزن محلی تراکنشهای تأییدنشدهٔ پذیرفتهشده توسط یک نود؛ محتوای آن الزاماً با مخزن گرههای دیگر یکسان نیست. | پاسخ تفصیلی |
| سیاست بازپخش | Relay policy | محدودیتهای محلی پذیرش و انتقال تراکنش تأییدنشده، افزون بر اجماع؛ ردشدن با این سیاست لزوماً به معنی نامعتبر بودن در بلاک نیست. | پاسخ تفصیلی |
| کار انباشته | Chainwork | مجموع کار محاسبهشده از هدف بلاکهای زنجیره؛ معیار مقایسهٔ زنجیرههای معتبر است، نه شمار واقعی هشهای ناموفق دستگاهها. | پاسخ تفصیلی |
| سرشاخهٔ فعال | Active chain tip | آخرین بلاک زنجیرهای که گره اکنون معتبر و منتخب میداند؛ با دریافت زنجیرهٔ معتبر دارای کار بیشتر میتواند تغییر کند. | پاسخ تفصیلی |
| بازسازماندهی زنجیره | Chain reorganization; Reorg | جایگزینی بخشی از زنجیرهٔ فعال با شاخهٔ معتبر منتخب، همراه با بازگردانی و اعمال وضعیت؛ ممکن است تأیید تراکنشها تغییر کند. | پاسخ تفصیلی |
| حملهٔ انزوا | Eclipse attack | کنترل مسیرهای ارتباطی یک گره برای محدودکردن دید آن به شبکه؛ اعتبارسنجی محلی بهتنهایی دسترسی به اطلاعات تازه را تضمین نمیکند. | پاسخ تفصیلی ؛ توضیح بیشتر |
| مشارکت بدون مجوز مرکزی | Permissionless participation | ویژگی مشارکت مطابق قواعد بدون ثبتنام نزد مدیر واحد شبکه؛ محدودیت دسترسی به اینترنت، منابع و خدمات واسطه را خودبهخود برطرف نمیکند. | اتصال به همتاها |
| کاهش نیاز به اعتماد | Trust minimization | جایگزینکردن بخشی از اتکا به گفتهٔ دیگران با بررسی قواعد و شواهد؛ وابستگی به نرمافزار، سختافزار و فرضهای امنیتی را کاملاً حذف نمیکند. | اعتبارسنجی مستقل |
| ارتفاع بلاک | Block height | فاصلهٔ بلاک از پیدایش برحسب شمار پیوندهای زنجیره؛ در ارتفاع یکسان ممکن است بلاکهای رقیب وجود داشته باشند، پس ارتفاع شناسهٔ یکتا نیست. | شاخههای زنجیره |
| درخت مرکل | Merkle tree | ساختاری از هشهای جفتشده که امکان بررسی یک مسیر تا ریشه را بدون دریافت تمام برگها فراهم میکند. | ساخت درخت ؛ زمینهٔ مفهوم |
| ریشهٔ مرکل | Merkle root | نتیجهٔ نهایی ترکیب هشهای درخت؛ در سرآیند بلاک، به درخت شناسههای تراکنش متعهد میشود. | محاسبه و مقایسهٔ ریشه ؛ زمینهٔ مفهوم |
| قواعد اجماع | Consensus rules | شرطهای مشترک اعتبار بلاک و تراکنش که گره اجرا میکند؛ با سیاست محلی انتشار و انتخاب تراکنش تأییدنشده یکسان نیستند. | اجماع و سیاست |
| بلاک کناررفته | Stale block | بلاکی که جزو شاخهٔ فعال نیست، معمولاً پس از رقابت شاخهها؛ کناررفتنش لزوماً نشانهٔ نامعتبر یا تقلبیبودن محتوای آن نیست. | بازسازماندهی |
| بلاک با والد ناشناخته | Orphan block | در معنای دقیق، بلاکی که والد آن هنوز برای گیرنده معلوم نیست؛ کاربرد عامیانهٔ این نام برای بلاک کناررفته، دو وضعیت متفاوت را مخلوط میکند. | ارتباط بلاکها |
| اعتبارسنجی | Validation | بررسی داده در برابر قواعد مشخص؛ ظاهر درست، امضای معتبر یا گزارش یک سرویس هرکدام فقط بخشی از شواهد لازم را فراهم میکنند. | بررسی گره |
| بازپخش تراکنش | Transaction relay | رساندن اطلاعات تراکنش تأییدنشده میان همتاها طبق سیاست هر گره؛ انتشار گسترده با تضمین ورود به بلاک یا نهاییشدن پرداخت برابر نیست. | سیاست انتشار |
| وضعیت زنجیره | Chainstate | وضعیت محلی حاصل از پردازش زنجیره، شامل اطلاعات خروجیهای خرجنشده؛ نگهداری آن با نگهداری فایل همهٔ بلاکهای تاریخی یک چیز نیست. | گره هرسشده |
۹. استخراج، اجماع و سنجش انرژی
| مفهوم | نام در منابع انگلیسی | تعریف و نکتهٔ مهم | توضیح مرتبط |
|---|---|---|---|
| قالب بلاک | Block template | پیشنویس اطلاعات و تراکنشهای یک بلاک نامزد که برای ساخت سرآیند و جستوجوی اثبات کار به نرمافزار استخراج داده میشود. | پاسخ تفصیلی |
| هدف اثبات کار | Proof-of-work target | حد بالای عددیِ مجاز برای هش سرآیند؛ کوچکترشدن آن احتمال موفقیت هر کوشش را کمتر و کار موردانتظار را بیشتر میکند. | پاسخ تفصیلی |
| نانس استخراج | Mining nonce | فیلد قابلتغییر سرآیند برای تولید نامزدهای هش متفاوت؛ پایان فضای آن با تغییر بخشهای مجاز دیگر، پایان جستوجو نیست. | پاسخ تفصیلی |
| تراکنش کوینبیس | Coinbase transaction | نخستین تراکنش بلاک با ورودی ویژهٔ بدون خروجی قبلی، برای دریافت یارانه و کارمزد مجاز؛ با نام تجاری کوینبیس متفاوت است. | پاسخ تفصیلی |
| بلوغ کوینبیس | Coinbase maturity | شرط فاصلهٔ دستکم ۱۰۰ ارتفاع میان بلاک سازندهٔ خروجی کوینبیس و بلاک خرجکننده؛ قاعدهای ویژهٔ این خروجیهاست. | پاسخ تفصیلی |
| تنظیم سختی | Difficulty adjustment | بازتنظیم هدف در مرز دورههای ۲۰۱۶بلاکی شبکهٔ اصلی با استفاده از زمان ثبتشده؛ زمان دهدقیقهای هر بلاک را تضمین نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| سرآیند بلاک | Block header | ساختار ۸۰بایتی شامل ارجاع به بلاک قبلی، ریشهٔ مرکل و فیلدهای دیگر که برای یافتن اثبات کار هش میشود. | پاسخ تفصیلی |
| تراشهٔ ویژهکار | ASIC | مدار مجتمع طراحیشده برای کاربرد مشخص؛ نمونهٔ استخراج بیتکوین محاسبات هش نامزدهای بلاک را انجام میدهد، نه نگهداری کلید کاربران. | پاسخ تفصیلی |
| استخر استخراج | Mining pool | سازوکار هماهنگی مشارکت استخراجکنندگان و تقسیم دریافتی؛ ادارهٔ آن، مالکیت دستگاهها و انتخاب تراکنشهای بلاک الزاماً در اختیار یک شخص نیست. | پاسخ تفصیلی |
| سهم استخراج | Mining share | پاسخ هشِ پذیرفتهشده با هدف استخر برای سنجش آماری مشارکت؛ بیشتر سهمها هدف سختترِ لازم برای بلاک شبکه را برآورده نمیکنند. | پاسخ تفصیلی |
| توان الکتریکی | Electrical power | نرخ مصرف انرژی، مثلاً برحسب کیلووات؛ برای بهدستآوردن انرژی مصرفشده باید مدت و تغییرات این نرخ را نیز دانست. | پاسخ تفصیلی |
| انرژی الکتریکی مصرفشده | Electricity consumption | مقدار مصرف انباشته در یک بازه، مثلاً کیلوواتساعت؛ با توان لحظهای و برآورد سالانهشده از آن یک مفهوم ندارد. | پاسخ تفصیلی |
| شدت انتشار برق | Electricity emissions intensity | مقدار انتشار معادل دیاکسیدکربن بهازای واحد انرژی برق؛ به منابع تأمین و مرز محاسبه وابسته است و خودِ مصرف برق نیست. | پاسخ تفصیلی |
| بلاک | Block | مجموعهٔ تراکنشها همراه سرآیند که باید قواعد اجماع را رعایت کند؛ داشتن اثبات کار بهتنهایی برای معتبرشدن تمام محتوای آن کافی نیست. | ساخت بلاک |
| اثبات کار | Proof of work; PoW | شاهدی که نشان میدهد هش سرآیند شرط هدف را برآورده میکند؛ یافتن نامزد مناسب پرهزینه است ولی بررسی شرط آن آسانتر انجام میشود. | هش و هدف |
| سختی استخراج | Mining difficulty | سنجهٔ نسبی دشواری رسیدن به هدف اثبات کار؛ سختی بیشتر با هدف کوچکتر همراه است و زمان بلاک بعدی را قطعی نمیکند. | تنظیم سختی |
| تراکنش نواده | Descendant transaction | تراکنشی که مستقیم یا غیرمستقیم از خروجی تراکنش دیگری استفاده میکند؛ ترتیب ثبت باید اجازه دهد خروجی پیش از مصرف ساخته شده باشد. | ترتیب در بلاک |
۱۰. حریم خصوصی و حدود تحلیل تراکنشها
| مفهوم | نام در منابع انگلیسی | تعریف و نکتهٔ مهم | توضیح مرتبط |
|---|---|---|---|
| بازاستفادهٔ نشانی | Address reuse | استفادهٔ دوباره از یک نشانی برای دریافت که پیوند مشاهدهپذیری میان دریافتها ایجاد میکند؛ نشانی تازه همهٔ پیوندهای دیگر را حذف نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| فرض کنترل مشترک ورودیها | Common-input-ownership heuristic | قاعدهٔ تجربی نسبتدادن ورودیهای یک تراکنش به کنترلکنندهٔ مشترک؛ تراکنش مشارکتی میتواند آن را نقض کند، پس اثبات هویت نیست. | پاسخ تفصیلی |
| قرینهٔ تشخیص باقیمانده | Change detection heuristic | حدس خروجی برگشتی به پرداختکننده با نشانههایی مانند نوع اسکریپت یا مبلغ؛ ساختار تراکنش برچسب قطعیِ مالکیت باقیمانده ندارد. | پاسخ تفصیلی |
| خوشهبندی نشانیها | Address clustering | گروهبندی نشانیها بر پایهٔ پیوندهای مشاهدهشده و فرضهای تحلیلی؛ خوشه الزاماً یک شخص یا مجموعهای با مالکیت اثباتشده نیست. | پاسخ تفصیلی |
| فرادادهٔ شبکه | Network metadata | اطلاعاتی مانند مبدأ ارتباط یا ارتباط میان پرسوجوها که بدون آشکارشدن کلید خصوصی میتواند دربارهٔ فعالیت کیف پول سرنخ بدهد. | پاسخ تفصیلی |
| تور | Tor | شبکهٔ ارتباطی برای کاهش آشکارشدن مبدأ به مقصد؛ حفاظت آن به تنظیم برنامه وابسته است و دادهٔ عمومی زنجیره را پنهان نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| کوینجوین | CoinJoin | ساخت تراکنش مشترک با ورودیهای چند صاحب برای دشوارکردن نسبتدادن ورودیها به خروجیها؛ امضای مشارکتی بهتنهایی تضمین ناشناسی نیست. | پاسخ تفصیلی |
| مجموعهٔ نامزدهای انتساب | Anonymity set | مجموعهٔ گزینههایی که ناظر ممکن است فعالیت را به آنها نسبت دهد؛ تعداد خروجیهای مشابه الزاماً تعداد صاحبان مستقل نیست. | پاسخ تفصیلی |
| پرداخت مشترک | Payjoin | پرداختی با مشارکت ورودیِ گیرنده و فرستنده که فرض کنترل مشترک همهٔ ورودیها را تضعیف میکند؛ نیازمند همکاری نرمافزارهای طرفین است. | پاسخ تفصیلی |
۱۱. لایتنینگ و لایههای متکی به بیتکوین
| مفهوم | نام در منابع انگلیسی | تعریف و نکتهٔ مهم | توضیح مرتبط |
|---|---|---|---|
| کانال پرداخت | Payment channel | رابطهای با وجه متکی به زنجیره که طرفین در آن وضعیت پرداخت را بهروزرسانی میکنند و امکان تسویهٔ نهایی دارند. | پاسخ تفصیلی |
| تراکنش تأمین وجه کانال | Funding transaction | تراکنش روی زنجیره که خروجیِ تأمینکنندهٔ وجه کانال را ایجاد میکند؛ پرداختهای بعدی کانال لزوماً تراکنش زنجیرهای جداگانه نیستند. | پاسخ تفصیلی |
| تراکنش تعهد | Commitment transaction | تراکنشی که یک وضعیت کانال و شروط تسویهٔ آن را بازنمایی میکند و در شرایط مقرر قابلیت انتشار روی زنجیره دارد. | پاسخ تفصیلی |
| ظرفیت کانال | Channel capacity | اندازهٔ وجه کانال که باید از موجودی هر طرف و توان واقعی ارسال یا دریافت در هر لحظه جدا شود. | پاسخ تفصیلی |
| نقدینگی ورودی | Inbound liquidity | امکان دریافت وجه از مسیر کانال، وابسته به موجودی سمت مقابل و محدودیتهای کانال؛ موجودی شخصی بیشتر الزاماً آن را افزایش نمیدهد. | پاسخ تفصیلی |
| نقدینگی خروجی | Outbound liquidity | امکان ارسال وجه از سمت شما در کانال، متکی به موجودی محلیِ قابلاستفاده پس از درنظرگرفتن محدودیتها و پرداختهای معلق. | پاسخ تفصیلی |
| مسیریابی پرداخت | Payment routing | یافتن و استفاده از مسیر کانالها میان پرداختکننده و گیرنده؛ موفقیت به قابلیت انتقال در همهٔ گامهای لازم وابسته است. | پاسخ تفصیلی |
| قرارداد هش و زمان | HTLC | شرط پرداختی که مطالبه با رازِ دارای هش مشخص و مسیر بازپسگیری زماندار را پیوند میدهد؛ اجرای درست مهلتها ضروری است. | پاسخ تفصیلی |
| پیشتصویر پرداخت | Payment preimage | راز منطبق با هش پرداخت که آشکارشدنش در سازوکار متعارف قرارداد هش و زمان امکان مطالبهٔ وجه را فراهم میکند. | پاسخ تفصیلی |
| صورتحساب لایتنینگ | Lightning invoice | درخواست پرداخت حاوی اطلاعات لازم؛ در قالب متعارف، امضاشده و زماندار است و وجودش بهتنهایی تکمیل پرداخت را ثابت نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| بستن توافقی کانال | Cooperative close | پایاندادن به کانال با همکاری طرفین در ساخت و امضای تسویه؛ هزینهٔ زنجیرهای و نیاز به تأیید همچنان باقی میماند. | پاسخ تفصیلی |
| بستن یکطرفهٔ کانال | Force close | استفاده از وضعیت تعهد برای تسویه بدون همکاری تازهٔ همتا؛ بعضی خروجیها ممکن است تأخیر یا اقدامات زنجیرهای دیگری بخواهند. | پاسخ تفصیلی |
| برج مراقبت | Watchtower | خدمت نظارت و واکنش به برخی نقضهای کانال در غیاب گره؛ دامنهٔ حفاظت آن محدود است و جای پشتیبان را نمیگیرد. | پاسخ تفصیلی |
| پشتیبان ایستای کانال | Static channel backup | دادهٔ بازیابی کانال که در سازوکار توضیحدادهشدهٔ الاندی برای تماس با همتا و تسویه کاربرد دارد، نه بازسازی تمام وضعیت جاری. | پاسخ تفصیلی |
| مبادلهٔ زیردریایی | Submarine swap | مبادلهٔ مرتبط میان وجه روی زنجیره و لایتنینگ با شرطهای هماهنگ؛ اتمیبودن آن هزینه، مهلت و نیاز به اجرای درست را حذف نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| زنجیرهٔ جانبی | Sidechain | زنجیرهای جدا که ارتباط دارایی با زنجیرهٔ پایه دارد، اما قواعد اعتبارسنجی و فرضهای امنیتی آن باید مستقلاً بررسی شوند. | پاسخ تفصیلی |
| پیوند فدراسیونی | Federated peg | سازوکاری که نگهداری پشتوانه و انتقال میان زنجیرهها به مجموعهای از گردانندگان وابسته است؛ اختیار خروج با تسویهٔ مستقل یکسان نیست. | پاسخ تفصیلی |
| وضعیت باطلشدهٔ کانال | Revoked channel state | وضعیت پیشین کانال که در سازوکار مبتنی بر جریمه، انتشارش میتواند حق مطالبهٔ جریمه را برای طرف مقابل فراهم کند. | پاسخ تفصیلی |
| شبکهٔ لایتنینگ | Lightning Network | شبکهای از کانالها برای بهروزرسانی پرداخت خارج از زنجیره؛ تسویهٔ نهایی و رسیدگی به اختلافها همچنان به قواعد و ظرفیت زنجیره وابستهاند. | کانال و تسویه |
| میلیساتوشی | Millisatoshi; msat | یکهزارم ساتوشی، واحد حساب در لایتنینگ؛ نمایش این دقت به معنی امکان ساخت خروجی کسری از ساتوشی روی زنجیرهٔ پایه نیست. | پرداخت خارج از زنجیره |
| ذخیرهٔ کانال | Channel reserve | بخشی از موجودی که طبق پارامترهای کانال باید حفظ شود؛ یکی از علتهایی است که ظرفیت یا موجودی اسمی با توان ارسال برابر نیست. | موجودی قابلاستفاده |
| مسیریابی پیازی | Onion routing | انتقال اطلاعات مسیر در لایههای رمزنگاریشده تا هر گام اطلاعات لازم خود را بگیرد؛ این سازوکار بهتنهایی ناشناسی مطلق پرداخت را تضمین نمیکند. | مسیر پرداخت |
| مشخصات تعامل لایتنینگ | BOLT | مجموعهٔ اسناد رفتار و پیامهای مشترک پیادهسازیهای لایتنینگ؛ شمارهٔ سند به موضوع مشخصی اشاره میکند و معادل نام یک کیف پول نیست. | کانال و پیامها |
۱۲. اسکریپت، ارتقا و تصمیمگیری دربارهٔ قواعد
| مفهوم | نام در منابع انگلیسی | تعریف و نکتهٔ مهم | توضیح مرتبط |
|---|---|---|---|
| اسکریپت بیتکوین | Bitcoin Script | زبان پشتهای بررسی شرط خرج؛ دادهها و دستورها طبق قواعد نوع خرج اجرا میشوند. | اجرای گامبهگام ؛ زمینهٔ مفهوم |
| قفل زمانی مطلق | Absolute timelock | محدودیتی مبتنی بر آستانهٔ مشخص زمان یا ارتفاع بلاک؛ رسیدن به آستانه بهتنهایی موجب ساخت، امضا یا انتشار پرداخت نمیشود. | پاسخ تفصیلی |
| سگویت | SegWit | ارتقایی که ساختار شاهد و قواعد وزن را تعریف کرد و تحت شرایط مشخص، تغییر دادهٔ امضا را از شناسهٔ تراکنش جدا کرد. | پاسخ تفصیلی |
| حکمرانی بیتکوین | Bitcoin governance | فرایند غیرمتمرکز پیشنهاد، بررسی، پیادهسازی و پذیرش قواعد؛ شمار گرهها صندوق رأی نیست و هیچ نقش واحدی اختیار تحمیل نامحدود ندارد. | پاسخ تفصیلی |
| تپروت | Taproot | ساختار خروجی با امکان خرج از مسیر کلید یا اسکریپت که میتواند افشای شروط استفادهنشده را محدود کند، بدون تضمین ناشناسی کامل. | پاسخ تفصیلی |
| خرج از مسیر کلید | Key-path spend | روش خرج تپروت با امضای معتبر برای کلید خروجی، بدون آشکارکردن شاخهٔ اسکریپت؛ ممکن است حاصل همکاری چند مشارکتکننده باشد. | پاسخ تفصیلی |
| خرج از مسیر اسکریپت | Script-path spend | روش خرج تپروت با آشکارکردن اسکریپت انتخابشده و مدرک اتصال آن به خروجی؛ افشای تمام شاخههای دیگر لازم نیست. | پاسخ تفصیلی |
| سافتفورک | Soft fork | تغییر محدودکنندهٔ قواعد که بلاک مطابق آن برای قواعد قدیمی نیز معتبر است؛ گره قدیمی الزام تازه را مستقلاً بررسی نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| هاردفورک | Hard fork | تغییر قواعد که میتواند بلاک معتبر نزد نرمافزار تازه را نزد گره قدیمی نامعتبر کند؛ لزوماً دو زنجیرهٔ ماندگار ایجاد نمیکند. | پاسخ تفصیلی |
| پیشنهاد بهبود بیتکوین | BIP | سند شمارهدار برای بررسی مشخصات یا فرایند مرتبط با بیتکوین؛ انتشار آن معادل پذیرش عمومی، پیادهسازی یا فعالشدن در شبکه نیست. | پاسخ تفصیلی |
| فعالسازی قاعدهٔ اجماع | Consensus activation | آغاز الزام قاعدهٔ تازه طبق سازوکار مشخص در نرمافزار مشارکتکنندگان؛ با انتشار سند یا پشتیبانی رابط همهٔ کیف پولها یکی نیست. | پاسخ تفصیلی |
| وزن بلاک | Block weight | سنجهٔ محدودیت دادهٔ بلاک در قواعد سگویت که دادهٔ پایه و شاهد را با وزن متفاوت حساب میکند؛ با تعداد تراکنشها یکسان نیست. | سگویت و وزن |
| اسکریپت خروجی | scriptPubKey | شرط ثبتشده در خروجی که خرجکنندهٔ بعدی باید برآورده کند؛ لزوماً فقط یک کلید عمومی نیست. | جای شرط در اجرا ؛ زمینهٔ مفهوم |
| اسکریپت ورودی | scriptSig | فیلد اسکریپت ورودیِ خرج جدید؛ در نمونهٔ قدیمی، امضا و کلید را وارد پشته میکند و در سگویت بومی خالی است. | ورودی پشته و تفاوت شاهد ؛ زمینهٔ مفهوم |
| دستور اسکریپت | Opcode | عملی مشخص در اجرای اسکریپت؛ برای نمونه تکثیر قلم بالای پشته، هشکردن یا بررسی امضا. | اثر هر دستور روی پشته ؛ زمینهٔ مفهوم |
۱۳. ریسکهای فنی، فریب و مرز دانستهها
| مفهوم | نام در منابع انگلیسی | تعریف و نکتهٔ مهم | توضیح مرتبط |
|---|---|---|---|
| حملهٔ اکثریت توان هش | Majority-hashrate attack | تلاش مهاجم برخوردار از اکثریت توان محاسباتی برای تحمیل تاریخچهٔ رقیب؛ این توان بهتنهایی کلید دیگران یا اختیار نقض قواعد را نمیدهد. | پاسخ تفصیلی |
| سانسور تراکنش | Transaction censorship | جلوگیری یا خودداری هدفمند از انتشار یا گنجاندن تراکنش؛ محدودکردن دسترسی و تأیید با توان جعل امضای مالک یکسان نیست. | پاسخ تفصیلی |
| فیشینگ | Phishing | جعل ارتباط، صفحه یا برنامه برای ترغیب کاربر به افشای راز یا اقدام زیانبار؛ حملهای به اعتماد کاربر، بدون نیاز به شکستن رمزنگاری. | پاسخ تفصیلی |
| بازیابی کوانتومی کلید | Quantum key recovery | استخراج کلید خصوصی از کلید عمومی با توان کوانتومی کافی برای شکستن فرض امضا؛ زمان امکان عملی و پوشش راهکارها نیازمند بررسی است. | پاسخ تفصیلی |
| مدل تهدید | Threat model | بیان دارایی مورد حفاظت، توان مهاجم، فرضهای محیط و مرزهای دفاع؛ مبنایی برای فهمیدن اینکه ادعای امنیت دقیقاً چه چیزی را پوشش میدهد. | پاسخ تفصیلی |
| مهندسی اجتماعی | Social engineering | فریب انسان برای افشای اطلاعات یا تأیید عمل نامطلوب؛ ممکن است بدون شکستن الگوریتم رمزنگاری، اختیار خرجکردن در دست مهاجم قرار گیرد. | فریب و فیشینگ |
۱۴. یادگیری مستقل و راستیآزمایی عملی
| مفهوم | نام در منابع انگلیسی | تعریف و نکتهٔ مهم | توضیح مرتبط |
|---|---|---|---|
| شبکهٔ اصلی | Mainnet | شبکهای که بیتکوین اصلی روی آن منتقل میشود؛ داده، کلیدهای مورد استفاده و مقصد پرداخت را نباید با محیط آزمایشی اشتباه گرفت. | آزمایش جداگانه |
| شبکهٔ آزمایشی | Testnet | شبکهٔ عمومی مجزا برای آزمایش؛ سکههای آن بیتکوین شبکهٔ اصلی نیستند و رفتار و پایداری آن الزاماً مشابه شبکهٔ اصلی نیست. | محیط آزمایش |
| آزمایش محلی | Regtest | حالت آزمایش بیتکوین کور که تولید بلاک را تحت کنترل آزمایشکننده میگذارد؛ برای آزمودن تراکنش بدون وابستگی به زمان بلاک عمومی مفید است. | محیط آزمایشی بدون خرید |
| سیگنت | Signet | شبکهٔ آزمایشی با چالش امضای اضافی برای بلاک؛ برای آزمون هماهنگ طراحی شده و مدل مجوز تولید بلاکش با شبکهٔ اصلی فرق دارد. | تفاوت شبکهها |
| توزیعکنندهٔ سکهٔ آزمایشی | Faucet | سرویسی برای دریافت سکهٔ شبکهٔ آزمایشی؛ دریافت چنین سکهای به معنی دریافت بیتکوین اصلی نیست و به عبارت بازیابی واقعی نیاز ندارد. | آزمایش |
| مرورگر بلاک | Block explorer | سرویس نمایش و جستوجوی دادهٔ زنجیره؛ نمایش اطلاعات توسط آن جایگزین اعتبارسنجی مستقل نیست و درخواست جستوجو میتواند ردپای خصوصی ایجاد کند. | مرز اعتماد |
| رابط فراخوانی فرمان | RPC | رابط برنامه برای درخواست کار از گره؛ برخی فرمانها فقط خواندنیاند و برخی به عملیات حساس دسترسی دارند، پس کنترل دسترسی آن مهم است. | کار با گره |
| ابزار خط فرمان بیتکوین کور | bitcoin-cli | برنامهای برای فرستادن فرمان به بیتکوین کور؛ شبکهٔ انتخابشده، دسترسی و نسخهٔ مستندات در تفسیر نتیجهٔ آن اهمیت دارند. | خواندن داده |
| تراکنش خام | Raw transaction | نمایش سریالشدهٔ تراکنش پیش از تفسیر به فیلدهای خوانا؛ خواندن ساختار آن با اثبات اعتبار، انتشار یا تأییدش یکسان نیست. | ساختار و اعتبار |
| نمایش شانزدهشانزدهی | Hexadecimal | روش نمایش بایتها با شانزده رقم و نماد؛ هش یا تراکنش ممکن است در این قالب دیده شود، بدون اینکه خود قالب معنای رمزنگاری داشته باشد. | خواندن تراکنش |
| سر زنجیره | Chain tip | تازهترین بلاک در انتهای یک شاخهٔ زنجیره؛ سر فعال گره با دریافت دادهٔ معتبر و انتخاب زنجیره میتواند تغییر کند. | گزارش گره |
| هش بلاک | Block hash | شناسهٔ حاصل از هش سرآیند بلاک؛ برای ارجاع دقیق به یک بلاک مناسب است، درحالیکه ارتفاع بهتنهایی شاخهٔ زنجیره را مشخص نمیکند. | خواندن بلاک |
| کد منبع | Source code | متن قابلبررسی برنامه که رفتار پیادهسازی را توصیف میکند؛ انتشار آن بهتنهایی ثابت نمیکند فایل اجرایی دریافتشده دقیقاً از همان متن ساخته شده است. | بررسی نرمافزار |
| فایل اجرایی | Binary | محصول ساختهشده از کد برای اجرای نرمافزار؛ هش و امضای انتشار کمک میکنند هویت فایل را بررسی کنیم، نه اینکه نبود همهٔ خطاها را ثابت کنیم. | هش و امضا |
| امضای انتشار | Release signature | امضای رمزنگاریشدهٔ فایل یا فهرست هش انتشار؛ اعتبار آن به کلید مشخص مربوط است و شناسایی صاحب آن کلید بررسی جداگانه میخواهد. | بررسی دریافت |
| اثر انگشت کلید | Key fingerprint | شناسهای مشتقشده برای تشخیص کلید؛ در بررسی امضای انتشار باید آن را با اثر انگشت مورد انتظار مقایسه کرد، نه فقط نام نمایشی امضاکننده. | هویت امضاکننده |
| ساخت بازتولیدپذیر | Reproducible build | فرایندی که از ورودی و محیط مشخص، خروجی اجرایی یکسان تولید میکند؛ تطبیق مستقل خروجی، بررسی ارتباط کد منبع با فایل منتشرشده را ممکن میکند. | حد بررسی |
| بردار آزمون | Test vector | ورودی و خروجی مورد انتظار برای بررسی پیادهسازی یک سازوکار؛ گذر از چند نمونه همهٔ حالتها یا امنیت کل سامانه را اثبات نمیکند. | یادگیری و مشارکت |
| منشأ داده | Data provenance | سابقهٔ اینکه داده از کجا، در چه زمانی و با چه پردازشی آمده است؛ دو نمایش از یک منشأ الزاماً دو تأیید مستقل نیستند. | نقد آمار |
| بازتولید نتیجه | Reproducibility | توان رسیدن دوباره به نتیجه با داده، نسخه و روش معلوم؛ اختلاف نتیجه بدون یکسانکردن این شرایط لزوماً نشاندهندهٔ خطا نیست. | راستیآزمایی عدد |
راهنمای انتخاب موضوع
لازم نیست همهٔ جزئیات را یکباره بخوانید. از مسئلهای شروع کنید که میخواهید توضیحش دهید و سپس به مفاهیم پایهٔ آن برگردید.
| موضوع شما | نقطهٔ شروع | ادامهٔ مرتبط |
|---|---|---|
| هنوز تصویر روشنی از بیتکوین ندارم. | مسیر پیشنهادی ششایستگاهی | بنیادها و مسئلهٔ خرج دوباره |
| میخواهم بدانم چه کسی امکان خرجکردن دارد. | کلید و آدرس | امانی و خودامانی |
| میخواهم برای خرابی دستگاه آماده باشم. | پشتیبان و بازیابی | آزمون غیرمخرب و جدول خرابی اجزا |
| میخواهم اجزای یک پرداخت را بفهمم. | مثال پرداخت سارا | افزایش کارمزد همان پرداخت |
| تراکنش منتشر شده، اما تأیید نشده است. | انتظار و تخمین کارمزد | تفاوت گزارش ابزارها |
| دربارهٔ ناشناسبودن کنجکاوم. | دادهٔ عمومی و هویت مستعار | کل گام حریم خصوصی |
| میخواهم تفاوت گره و ماینر را توضیح دهم. | گرهها | بلاک پرکار اما نامعتبر |
| میخواهم پرداخت لایتنینگ را بفهمم. | کانال و نقدینگی | مثال دوکاناله |
| دربارهٔ ارتقاها یا ادعای امنیتی تازه میخوانم. | پیشنهاد و تغییر قواعد | خطرها و مرز قطعیت |
| میخواهم یک ادعا را مستقل بررسی کنم. | منبعشناسی و آزمایش بدون دارایی واقعی | مفاهیم در کنار هم |
| فقط معنای یک اصطلاح را میخواهم. | واژهنامهٔ مفهومی | پیوند توضیح کامل کنار همان اصطلاح |
| سؤال من خرید، بازار یا قانون ایران است. | پرسشهای متداول بیتنودال | بازار ایران، مقررات و تحریم |
این مسیرها ترتیب پیشنهادیِ مطالعهاند، نه آزمون، توصیهٔ سرمایهگذاری یا شرط دسترسی به درسها. برای دنبالکردن هیچکدام، واردکردن راز کیف پول یا پرداخت واقعی لازم نیست.
منابع و دامنهٔ استفاده
ارجاعهای زیر پشتوانه و مسیر مطالعهٔ این مجموعهاند. تاریخ بازبینی محتوایی این مجموعه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵ است؛ این تاریخ به معنی تازهبودن همهٔ اسناد تاریخی یا فعالبودن همهٔ پیشنهادها نیست. مستندات نسخهدار، رفتار همان نسخه را شرح میدهند. اسناد تاریخی شاهدِ همان زماناند؛ متن پیشنویس، قاعدهٔ فعال محسوب نمیشود. ویکی جامعه، راهنمای آموزشی است؛ در تعارض فنی باید به مشخصات و پیادهسازی مربوط رجوع کرد. ارجاع به مستندات سازنده، تأیید یک محصول یا تضمین خدمات آن نیست.
| منبع | نوع شاهد | موضوع استفاده |
|---|---|---|
| انتشار بیتکوین کور ۲۹ | یادداشت انتشار نسخهدار | حذف گزینهٔ جایگزینی کامل؛ تفکیک سیاست گره از قابلیت کیف پول |
| پیشنهاد ۳۶۱ | پیشنویسِ بررسیشده در تاریخ بازبینی | مهاجرت کوانتومی؛ نه قاعدهٔ فعال و نه مهلت اجرایی شبکه |
| افزایش کارمزد در بیتکوین کور | مستندات نسخهدار | ساخت جایگزین و محدودیت کیف پول |
| وضعیت تراکنش خام | مستندات نسخهدار | تأیید نسبت به زنجیرهٔ فعال |
| بررسی اجماع ورودیها | کد نسخهدار پیادهسازی | کنترل ورودی و مقدار |
| کارمزدهای مسیریابی لایتنینگ | مشخصات پروتکل | کارمزد پایه و نسبی |
| نوشتهٔ ساتوشی دربارهٔ اعتماد | اصل تاریخی؛ بازنشر آرشیوی | انگیزهٔ طراحی |
| مقالهٔ هشکش | مقالهٔ اصلی؛ نسخهٔ آرشیوی | گواه محاسباتی |
| پیشنهاد بیمانی | متن اصلی؛ بازنشر آرشیوی | حسابداری و فرض ارتباط |
| اجرای گره کامل | راهنمای پروژه | هزینه و وابستگی |
| معرفی پروژهٔ کور | توضیح رسمی | اختیار نگهدارندگان |
| تعویضپذیری | ویکی جامعه | پذیرش و سابقه |
| ساختار تراکنش | کد نسخهدار | مقدار و ارجاع |
| گزارش خروجیهای خرجنشده | مستندات کور ۳۰ | حدود حسابرسی |
| مشتقسازی کلید خصوصی در کور | کد نسخهدار | تابع ساخت فرزند و مشتقسازی سختشده |
| مشتقسازی کلید عمومی در کور | کد نسخهدار | جمع نقطه و حدود زیرشاخه |
| قالب پیامهای سگویت | مشخصات فنی | نشانگر، پرچم و سریالسازی شاهد |
| محاسبهٔ درخت مرکل در کور | کد نسخهدار | بازسازی مسیر و کنترل تکرار |
| مفسر اسکریپت در کور | کد نسخهدار | اجرای دستورها و تغییر پشته |
| پیام امضای سگویت نسخهٔ صفر | مشخصات فنی | تعهد به مبلغ و خروجیها |
| بیپ ۱۱: شرط تعداد مشخصی امضا | مشخصات اولیهٔ چندامضایی؛ سیاست تاریخی بازپخش تعمیم داده نشده | شرط دو از سه و آستانهٔ امضا |
| مقالهٔ اصلی بیتکوین | سند اولیهٔ طرح؛ مرجع تاریخی، نه مشخصات کامل امروز | دوبارهخرجکردن و انگیزهٔ سازندگان بلاک |
| پیام معرفی مقاله در آرشیو رمزنگاری | سند اولیهٔ آرشیوی | تاریخ انتشار و نام منتشرکننده |
| بلاک پیدایش در ویکی بیتکوین | ویکی جامعه؛ منبع زمینهٔ تاریخی، نه مرجع پروتکل | زمان ثبتشده و متن پیدایش؛ تفکیک واقعیت از تفسیر |
| نکات پایهٔ استفاده از بیتکوین | راهنمای عمومی پروژهٔ آموزشی بیتکوین | مسئولیت نگهداری، بازیابی و بازپرداخت |
| راهنمای زنجیرهٔ بلاک | مستندات فنی توسعهدهندگان؛ شامل بخشهای تاریخی | اعتبارسنجی، تاریخچه و رقابت شاخههای معتبر |
| کارکردهای پول در توضیح بانک انگلستان | توضیح رسمی بانک مرکزی دربارهٔ مفهوم پول | وسیلهٔ مبادله، واحد حساب و ذخیرهٔ ارزش |
| منطق اعتبارسنجی در نسخهٔ مشخص بیتکوین کور | کد اولیهٔ نسخهٔ v30.0؛ بدون ادعای جدیدترینبودن | تابع یارانه و رد پاداش بیش از حد مجاز |
| پارامترهای زنجیره در بیتکوین کور | کد اولیهٔ نسخهٔ v30.0 | فاصلهٔ هاوینگ، دادهٔ پیدایش و خرجنشدنیبودن خروجی آن |
| تعریف واحد و محدودهٔ مقدار در بیتکوین کور | کد اولیهٔ نسخهٔ v30.0 | ساتوشی، ثابت محدوده و تفاوت آن با عرضهٔ واقعی |
| پیشنهاد ۴۲ دربارهٔ متناهیبودن انتشار | متن پیشنهاد فنی اجراشده؛ مقدمهٔ طنزآمیز | پایان یارانه و رفع رفتار تعریفنشدهٔ شیفت |
| پرسشهای عمومی بیتکوین | توضیح عمومی پروژهٔ آموزشی؛ صرفاً برای ادعای محدودِ مورد ارجاع | باقیماندن رکورد هنگام از دسترفتن دسترسی؛ بدون پذیرش نتیجهگیریهای قیمتی صفحه |
| ساختار تراکنش و امضای آن | مستندات فنی توسعهدهندگان؛ تعمیمندادن مثالهای قدیمی به تپروت | مقصد مبتنی بر کلید یا اسکریپت و دامنهٔ امضا |
| کلیدها و اجزای کیف پول | مستندات فنی توسعهدهندگان | تفاوت نگهداری کلید، امضا و ثبت موجودی |
| پیشنهاد ۳۴۰ برای امضاهای شنور | مشخصات اولیهٔ امضا | کلیدهای منحنی، ساخت و بررسی امضا |
| پیشنهاد ۳۴۱ برای قواعد تپروت | مشخصات اولیهٔ اجماع | کلید خروجی، تعدیل کلید و مسیرهای خرج |
| پیشنهاد ۳۲ برای مشتقسازی سلسلهمراتبی | مشخصات اولیهٔ مشتقسازی کلید | کلید عمومی توسعهیافته و شرط خطر افشای فرزند غیرسختشده |
| پیشنهاد ۳۹ برای نمایش واژهای تصادف | مشخصات اولیهٔ عبارت یادآور؛ نه قاعدهٔ اجماع | آنتروپی، تعداد واژهها و بیتهای کنترل |
| پیشنهاد ۱۷۳ برای بچ۳۲ | مشخصات اولیهٔ کدگذاری؛ خواندهشده همراه اصلاح ۳۵۰ | قالب آدرس و تشخیص خطای رونویسی |
| پیشنهاد ۳۵۰ برای بچ۳۲اِم | مشخصات اولیهٔ کدگذاری | تفکیک نسخهٔ صفر از نسخههای یک و بالاتر |
| تعریف تابع هش رمزنگارانه | واژهنامهٔ رسمی مؤسسهٔ ملی استاندارد و فناوری آمریکا | مقاومت پیشتصویر و برخورد؛ دشواری محاسباتی |
| تعریف رمزگذاری | واژهنامهٔ رسمی مؤسسهٔ ملی استاندارد و فناوری آمریکا | محرمانگی و تفاوت رمزگذاری با هش |
| حریم خصوصی بیتکوین | راهنمای عمومی پروژهٔ آموزشی بیتکوین | عمومیبودن سابقه و ارتباط اطلاعات جانبی با شناسهها |
| امضاهای شنور در اپتک | توضیح تخصصی نگهدارندگان اپتک؛ مرجع تفسیر، نه خود قاعده | ارتباط شنور با تپروت و امضاهای چندطرفه |
| مشارکت در توسعهٔ بیتکوین | توضیح عمومی فرایند توسعهٔ باز | بررسی کد و تمایز توسعهدهنده با مالک شبکه |
| سازوکار استخراج | مستندات فنی توسعهدهندگان؛ استفاده از مکانیزم پایدار، نه وضعیت ابزارهای قدیمی | ساخت بلاک، جستوجوی هش و تفاوت تلاش با نتیجه |
| پیشنویس پیشنهاد ۳۲۶ دربارهٔ انگیزهٔ گرفتن کارمزد بلاک پیشین | متن اولیهٔ پیشنهاد اطلاعاتی در وضعیت پیشنویس؛ نه قانون اجماع | نمونهٔ نظری از تفاوت قواعد پولی و انگیزههای امنیتی |
| امنیت نگهداری کیف پول | راهنمای آموزشی جامعهٔ بیتکوین؛ مرجع اجماع نیست | امانتداری و تداوم دسترسی |
| نگهداری سرد در الکتروم | مستندات رسمی نرمافزار | تفکیک کیف پول آنلاین و امضاکنندهٔ آفلاین |
| محدودهٔ اعتماد به نمایشگر ترزور | مستندات سازنده؛ ادعاهای مربوط به محصول | بررسی مقصد و مبلغ روی دستگاه |
| بیپ ۴۸: مسیرهای کیف پول چندامضایی | متن مشخصات فنی، در نمایشگر بیپها | مسیر مشتقسازی، نوع اسکریپت و ترتیب کلیدها |
| بیپ ۱۷۴: قالب تراکنش نیمهامضاشده | متن مشخصات فنی، در نمایشگر بیپها | انتقال اطلاعات امضا بین ابزارها |
| سند اولیهٔ توکنهای پوششی | سند اولیهٔ طراحان محصول؛ گواه وضعیت جاری نیست | تفاوت دارایی بومی و نمایندهٔ دارای پشتوانه |
| سامانهٔ نسخهٔ بذر الکتروم | مستندات رسمی نرمافزار | ناسازگاری قالب بومی الکتروم با فرض همگانیبودن بیپ ۳۹ |
| اسلیپ ۳۹: تقسیم راز برای پشتیبان واژهای | مشخصات اصلی در مخزن تدوینکنندگان | آستانه، سهم، گروه و تفاوت با بیپ ۳۹ |
| بیپ ۳۸۰: توصیفگرهای خروجی | متن مشخصات فنی، در نمایشگر بیپها | اطلاعات لازم برای بازسازی اسکریپت و مسیرها |
| بررسی پشتیبان در ترزور سیف ۳ | راهنمای رسمی سازنده برای مدل مشخص | آزمون پشتیبان بدون پاککردن دستگاه |
| بدافزار و راههای ازدسترفتن دارایی در الکتروم | مستندات امنیتی رسمی نرمافزار | نسخهٔ جعلی، تعویض آدرس و افشای پشتیبان |
| مدیریت کیف پول در بیتکوین کور | مستندات مخزن اصلی نرمافزار | ساخت نسخهٔ پشتیبان سازگار از فایل کیف پول |
| مرجع قالب تراکنش | مرجع فنی توسعهدهندگان | شناسه و ارجاع دقیق خروجی |
| باقیماندهٔ تراکنش در ویکی بیتکوین | ویکی جامعه؛ مرجع قواعد پروتکل نیست | توضیح آموزشی مصرف کامل خروجی و باقیمانده |
| بیپ ۱۴۱: سگویت | متن مشخصات اجماع، در نمایشگر بیپها | شاهد، وزن، اندازهٔ مجازی و شناسهها |
| انتخاب خروجی در بیتکوین اپتک | دانشنامهٔ فنی و گردآوری پژوهشهای توسعه | انتخاب ورودی و پیامدهای هزینه و حریم خصوصی |
| خروجی غیراقتصادی و غبار در بیتکوین اپتک | دانشنامهٔ فنی با ارجاع به کد اصلی | تفاوت سیاست غبار با هزینهٔ اقتصادی خرج |
| بیپ ۶۸: قفل زمانی نسبی | متن مشخصات اجماع، در نمایشگر بیپها | وابستگی اعتبار ورودی به سن خروجی |
| پردازش و بررسی پرداخت | راهنمای فنی؛ برآوردهای تاریخی ریسک تعمیم داده نشدهاند | مراحل دریافت، تأیید و مقصد بازپرداخت |
| تخمین کارمزد در بیتکوین کور نسخهٔ ۲۹ | مستندات رسمی رابط نرمافزار | هدف برحسب بلاک، کمبود شواهد و واحد نرخ |
| یادداشت انتشار بیتکوین کور نسخهٔ ۲۸ | مستندات رسمی انتشار | پیشفرض جایگزینی کامل و محدودیت سیاست گره |
| پرداخت کارمزد والد با فرزند در بیتکوین اپتک | دانشنامهٔ فنی با ارجاع به پیادهسازی | وابستگی والد و فرزند و نرخ مجموعه |
| پرسشهای متداول الکتروم | مستندات رسمی نرمافزار؛ رفتار رابط لزوماً سیاست همهٔ گرهها نیست | رمز محلی و محدودیت مشاهدهٔ سرور |
| حفاظت با پین در دستگاههای ترزور | مستندات رسمی سازنده | رمز محلی دستگاه و تفاوت مدلها |
| بیپ ۴۴: کشف حسابها و حد فاصله | متن مشخصات فنی، در نمایشگر بیپها | توقف جستوجو پس از آدرسهای استفادهنشدهٔ متوالی |
| بیپ ۱۲۵: اعلام جایگزینپذیری تراکنش | مشخصات سیاست اولیه؛ محدودیت علامت به همهٔ گرههای امروز تعمیم داده نشده | سازوکار تراکنش رقیب و تفاوت با بازپرداخت |
| اعتبارسنجی و بازسازماندهی در بیتکوین کور | کد مرجع پروژه، نسخهٔ مشخص | کنترل قواعد و بازپذیرش تراکنشهای شاخهٔ کناررفته |
| حالتهای اعتبارسنجی | راهنمای فنی توسعهدهندگان | مدرک مرکل، اعتبارسنجی کامل و محدودیت پرداخت سبک |
| یادداشت معرفی هرس در بیتکوین کور | مستندات رسمی انتشار تاریخی | تفاوت حذف دادهٔ تاریخی با حذف اعتبارسنجی |
| شبکهٔ همتابههمتای بیتکوین | راهنمای فنی توسعهدهندگان | کشف همتا، بذر دیاناس و دریافت اولیه |
| پژوهش حملهٔ انزوا به شبکهٔ بیتکوین | مقالهٔ پژوهشی اولیه، کنفرانس امنیت | کنترل ارتباطهای قربانی و محدودشدن دید شبکه |
| معرفی فرض اعتبار در بیتکوین کور | مستندات رسمی انتشار تاریخی | کنارگذاشتن مشروط بررسی اسکریپتهای تاریخی |
| تصویر وضعیت و اعتبارسنجی پسزمینه | مرور تخصصی بیتکوین آپتک با ارجاع به پیادهسازی | فرض اولیهٔ وضعیت و بررسی بعدی تاریخچه |
| سیاست بازپخش تراکنش در بیتکوین کور | مستندات خود پروژه | تفاوت سیاست محلی ممپول و قواعد اجماع |
| محاسبهٔ کار بلاک در بیتکوین کور | کد پروژه | محاسبهٔ کار از هدف و کار انباشته |
| پیشنهاد بهبود ۲۲: مبانی قالب بلاک | متن اصلی مشخصات رابط | قالب بلاک، وابستگی تراکنشها و ارسال نامزد |
| مرجع سرآیند و ساختار بلاک | مرجع فنی توسعهدهندگان | هدف، نانس، سرآیند و محدودیت پاداش |
| الگوریتم تنظیم هدف در بیتکوین کور | کد پروژه | مرز دوره، فاصلهٔ زمانی و محدودیت بازتنظیم |
| پروتکل اعلام کار در استراتوم نسخهٔ دو | مشخصات اصلی پروتکل | جداسازی انتخاب قالب از حسابداری استخر |
| روش برآورد برق استخراج در کمبریج | روششناسی پژوهش دانشگاهی، منبع اولیه | فرض تجهیزات، بازهٔ برآورد، توان و انرژی |
| روش برآورد انتشار در کمبریج | روششناسی پژوهش دانشگاهی، منبع اولیه | ترکیب برق، شدت انتشار و مرز ارزیابی |
| حریم خصوصی در ویکی بیتکوین | ویکی جامعه؛ مرجع الزامآور پروتکل نیست | قرینههای تحلیل و محدودیت خوشهبندی |
| پیشنهاد بهبود ۷۸: پرداخت مشترک | متن اصلی مشخصات | قرینهٔ باقیمانده و مشارکت ورودی گیرنده |
| حدود ناشناسی و تنظیم درست تور | مستندات رسمی پروژه | پوشش برنامهها و محدودیت حفاظت ارتباطی |
| طرح اصلی کوینجوین | نوشتهٔ اولیهٔ طراح در انجمن | ساخت تراکنش مشترک و کنترل امضا |
| بررسی کوینجوین در بیتکوین آپتک | مرور تخصصی با منابع طراحی و پیادهسازی | محدودیت ناشناسی و تفاوت طرحها |
| قابلیتهای کنترل تراکنش در اسپارو | مستندات خود نرمافزار | انتخاب خروجیها، برچسب و مشاهدهٔ پیشنویس |
| نمونهٔ سیاست گردآوری دادهٔ هویتی و تراکنش | سیاست اعلامشدهٔ ارائهدهنده؛ شاهد گردآوری داده | پیوند هویت، دادهٔ زنجیره و معیار نگهداری |
| مدیریت کانال لایتنینگ | مشخصات مشترک پیادهسازیها؛ منبع فنی دستاول | ایجاد، بهروزرسانی و بستن کانال |
| تراکنشهای لایتنینگ | مشخصات مشترک پیادهسازیها؛ منبع فنی دستاول | تعهد، شروط پرداخت و تأخیر خروجیها |
| مسیریابی پیازی لایتنینگ | مشخصات مشترک پیادهسازیها؛ منبع فنی دستاول | اطلاعات مسیر و خطاهای انتقال |
| تسویهٔ لایتنینگ روی زنجیره | مشخصات مشترک پیادهسازیها؛ منبع فنی دستاول | بستن توافقی و یکطرفه، تأخیر و وضعیت قدیمی |
| قالب صورتحساب لایتنینگ | مشخصات مشترک پیادهسازیها؛ منبع فنی دستاول | امضا، هش پرداخت و انقضا |
| مدیریت نقدینگی لایتنینگ | مستندات سازنده؛ راهنمای عملیاتی | موجودی محلی و دوردست، توان ارسال و دریافت |
| برج مراقبت در الاندی | مستندات سازنده؛ وابسته به پیادهسازی | مراقبت از کانال هنگام غیبت گره |
| برنامهریزی بازیابی الاندی | مستندات سازنده؛ وابسته به پیادهسازی | بذر، پشتیبان ایستا و همکاری همتا |
| سازوکار مبادلهٔ زیردریایی | مستندات سازنده؛ توضیح فنی دستاول | ارتباط پرداخت زنجیرهای و لایتنینگ، مهلت مطالبه |
| نمای فنی لیکویید | مستندات رسمی همان شبکه؛ منبع مدل اعتماد خودش | فدراسیون، پشتوانه و محدودیت خروج |
| اسکریپت در ویکی بیتکوین | ویکی مشارکتی جامعه؛ راهنمای تکمیلی، نه مرجع اجماع | نامها و نمایهٔ دستورهای اسکریپت |
| پیشنهاد ۶۵: قفل زمانی مطلق | متن مشخصات فنی دستاول | الزام آستانهٔ زمانی در شرط خرج |
| پیشنهاد ۳: فرایند پیشنهادهای بهبود | متن فرایند رسمی مخزن؛ نمایش متن در آینهٔ تخصصی | شمارهگذاری، وضعیت و نبود مرجع مرکزی تصویب |
| افشای آسیبپذیری تورم و توقف در بیتکوین کور | افشای امنیتی رسمی پروژه؛ گزارش تاریخی | تفاوت قواعد موردنظر و خطای پیادهسازی |
| پیشنهاد ۳۶۰: پرداخت به ریشهٔ مرکل | پیشنویس فنی؛ نه قابلیت فعالشده | تهدید کوانتومی و تفاوت مواجههٔ کوتاه و بلند |
| راهنمای شناسایی فریبهای بیتکوین | راهنمای ایمنی ناشر آموزشی | جعل صفحه، پیام و برنامه |
| دریافت و بررسی اصالت بیتکوین کور | مستندات رسمی انتشار نرمافزار | هش، امضای انتشار و اثر انگشت امضاکننده |
| سند طراحی توکن بیتکوین پوششی | سند اولیهٔ خود طرح؛ نه گواهی وضعیت کنونی پشتوانه | نقش متولی، ایجاد و سوزاندن، اعتماد بازخرید |
| ازدحام تسویههای زماندار | تحلیل فنی بیتکوین آپتک با ارجاع به پژوهشها | محدودیت فضای بلاک و مهلت قراردادهای لایهها |
| راهنمای مشارکت در ویکی | ویکی مشارکتی | شیوهٔ استفاده از منبع |
| آزمایش برنامهها | راهنمای فنی | شبکهٔ آزمایشی و محیط محلی |
| مشخصات سیگنت | پیشنهاد فنی | چالش بلاک آزمایشی |
| فرمان خواندن بلاک | مستندات نسخهدار کور | بلاک و تأیید |
| فرمان خواندن تراکنش خام | مستندات نسخهدار کور | فیلدهای تراکنش |
| وضعیت زنجیره | مستندات نسخهدار کور | همگامسازی و شبکه |
| رابط RPC | مستندات پیادهسازی | دسترسی به گره |
| ساخت بازتولیدپذیر | توضیح فنی اپتک | تطبیق منبع و فایل اجرایی |
| آمار بلاک | مستندات نسخهدار کور | واحد و تعریف شاخص |
| برآورد نرخ هش | مستندات نسخهدار کور | محاسبه و بازهٔ برآورد |
| موضوعات اپتک | نمایهٔ فنی | مسیر مطالعهٔ تخصصی |
| مشارکت در بیتکوین کور | راهنمای پروژه | آزمون و بازبینی |